مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
سازدهنی پاوربندر (PowerBender Harmonica)
PowerBenderHarp1

ساز دهنی دیاتونیک (Diatonic Harmonica) ، علیرغم تمام ویژگی های منحصر به فردش همواره از دو محدودیت اساسی رنج برده است: یکی محدودیت در نواختن آکوردها و دیگری محدودیت در اجرای فواصل نیم پرده ای. به همین خاطر افراد بسیاری کوشیده اند تا با ایجاد تغییراتی در کوک ساز دهنی بر این دو محدودیت غلبه نمایند. برندان پاور (Brendan Power) از جمله این افراد است که در سال 2010 حاصل بیش از 30 سال تجارب ارزنده اش را در این زمینه در قالب کوک جدیدی به نام پاوربندر (Powerbender) به علاقه مندان ساز دهنی عرضه نمود: ساز دهنی دیاتونیکی که تنها با کمک تکنیک بندینگ (Bending) از قابلیت اجرای بسیاری از فواصل کروماتیک نیم پرده ای برخوردار است!

با این که برندان پاور (Brendan Power) را بیشتر به عنوان یکی از نوازندگان شاخص و صاحب سبک سازدهنی در سبک ایرلندی (Irish Harmonica) می شناسند، اما واقعیت این است که او در زمینه مسائل فنی مربوط به جنبه های مختلف طراحی و ساخت سازدهنی نیز فردی شناخته شده و صاحب نظر می باشد. وی که چند سالی است به عنوان کارشناس و مشاور فنی شرکت ژاپنی سوزوکی (Suzuki) فعالیت می کند، سالیان زیادی است که به عنوان یک تکنیسین ساز دهنی (Harmonica Technician) در حال تحقیق و تجربه بر روی کوک های جایگزین (Alternate Tunings) در ساز دهنی دیاتونیک می باشد. از جمله ابتکارات و دستاوردهای وی در این عرصه می توان به کوک موسوم به «پدی ریشتر» (Paddy Richter) اشاره کرد که برای نواختن آهنگ های ایرلندی بر روی ساز دهنی دیاتونیک طراحی شده و امروزه کاربرد زیادی در این سبک یافته است. وی همچنین از ساز دهنی های دیاتونیک دریچه دار (Valved Diatonic) که مانند ساز دهنی کروماتیک مجهز به ویندسیور (Windsaver) هستند برای افزایش قابلیت های اجرایی ساز دهنی دیاتونیک بهره های شایانی برده است و اولین نوازنده ای بود که در ضبط آلبوم هایش از این نوع سازدهنی استفاده کرد .

=> اطلاعات بیشتر در مورد این دو ابتکار برندان پاور در این مقاله : سازدهنی ایرلندی (Irish Harmonica) ، پی نوشت شماره 27

اما کوک جدیدی که وی در سال گذشته با نام پاوربندر (Powerbender Tuning) به دنیای ساز دهنی معرفی کرد، بیانگر رویکردی کاملا جدید و انقلابی در نواختن ساز دهنی دیاتونیک است . با این کوک جدید می توان بسیاری از فواصل کروماتیک نیم پرده ای را با ساز دهنی دیاتونیک اجرا نمود و در واقع ساز دهنی دیاتونیک را مشابه ساز دهنی کروماتیک و به مثابه سازی کروماتیک به کار گرفت. اما برندان پاور در طراحی این کوک جدید ابتکاری بی نظیر به خرج داده است که نوازنده را از تسلط یافتن بر تکنیک پیشرفته و دشوار اوربندینگ (Overbending) بی نیاز می سازد و این امکان را به وی می دهد تا تنها با استفاده از تکنیک بندینگ (Bending) بتواند فواصل نیم پرده ای موردنیازش را با ساز دهنی دیاتونیک اجرا نماید. در ضمن در ساز دهنی پاور بندر هیچ جزء ساختمانی جدیدی به چشم نمی خورد و برخلاف ساز دهنی های دیاتونیک دریچه دار (Valved Diatonic) از دریچه های ویندسیور در آن خبری نیست.

با این که برندان پاور هدف اصلیش از طراحی این کوک جدید را افزایش قابلیت های ساز دهنی دیاتونیک در اجرای آهنگ های نواخته شده در پوزیشن دوم (Second Position) و بهره گیری بیشتر از اکتاو بالایی ساز دهنی در این پوزیشن می داند، اما ویژگی های جالب و کم نظیری که در این نوع کوک جدید وجود دارد آن را به گزینه ای مناسب برای نواختن ساز دهنی در حداقل 8 پوزیشن مختلف (پوزشین های اول تا ششم و همچنین پوزیشن های یازدهم و دوازدهم) مبدل ساخته است و همه این ها بدون نیاز به تکنیک پیشرفته اوربندینگ (Overbending) میسر می شود. در اینجا بهتر است برای آشنایی بیشتر با نحوه کاربرد این سازدهنی جدید در پوزیشن ها و گام های مختلف به چند نمونه کوتاه که توسط خود برندان پاور اجرا شده است گوش دهید .

BrendanPower پوزیشن اول

پوزیشن دوم ، گام بلوز

پوزیشن دوم ، گام ماژور

پوزیشن دوم ، گام مینور

پوزیشن سوم ، گام ماژور

پوزیشن سوم ، گام مینور

پوزیشن چهارم ، گام ماژور

PowerBenderHarp1 پوزیشن چهارم ، گام مینور

پوزیشن پنجم ، گام مینور

پوزیشن دوازدهم ، گام ماژور

نکته جالب در مورد نمونه های صوتی فوق این است که تمامی آنها (به جز نمونه های مربوط به پوزیشن چهارم و پنجم) با یک سازدهنی پاوربندر معمولی که ساخت یک شرکت چینی است و بدون هیچ گونه دستکاری در ویژگی های فنی آن اجرا شده است . در ادامه این مقاله می توانید به نمونه های صوتی اجرا شده در دو پوزیشن کمتر رایج (پوزیشن های ششم و یازدهم) نیز گوش دهید .

=> اطلاعات بیشتر در مورد مفهوم پوزیشن ها در این مقاله : پوزیشن ها در سازدهنی

اما برای درک بهتر ماهیت این کوک جدید و فلسفه طراحی آن بهتر است قدری به گذشته برگردیم و تاریخچه پیدایش ساز دهنی دیاتونیک را مختصری مرور نماییم.

اهمیت و نقش پوزیشن دوم در سازدهنی دیاتونیک

همان طور که در مقاله چیدمان نت ها در سازدهنی – قسمت دوم گفته شد، اختراع ساز دهنی به دهه 1820 در کشور آلمان باز می گردد و هدف اولیه سازندگان آن معرفی سازی ارزان و کوچک و قابل حمل بود که قابلیت نواختن آهنگ های فولکور زمان خودش را داشته باشد. کوک ریشتر (Richter Tuning) که در دهه 1850 و احتمالا توسط فردی به نام یوزف ریشتر (Joseph Richter) معرفی شد برای این منظور بسیار مناسب بود چرا که از یک طرف با برخورداری از تمام نت های گام دیاتونیک در اکتاو میانی ساز دهنی امکان نواختن ملودی های مبتنی بر گام ماژور را در این اکتاو به نوازنده ساز دهنی می داد و از طرف دیگر ترتیب خاص چینش نت ها در اکتاو پایینی آن دو آکورد I و V را که مهمترین آکوردهای لازم برای همراهی با ملودی در آهنگ های فولک و پاپ آن زمان (و همچنین این زمان!) بودند، در دسترس وی قرار می داد. در ضمن اکتاو بالایی ساز دهنی هم تقریبا تمام نت های گام دیاتونیک را داشت و فقط درجه هفتم گام از آن حذف شده بود (مثلا نت B در ساز دهنی دیاتونیک گام C که در اکتاو بالایی حذف شده است) و به همین خاطر برای نواختن ملودی می توانست مانند اکتاو میانی مفید باشد. به بیان ساده تر هدف از طراحی کوک ریشتر این بود که نوازنده را قادر سازد تا در اکتاوهای میانی و بالایی ساز دهنی به نواختن ملودی در همان گام اصلی سا دهنی (پوزیشن اول) بپردازد و از اکتاو پایینی عمدتا برای نواختن آکوردهای I و V جهت همراهی با ملودی اصلی استفاده نماید.

طبعا در این روش گام آهنگ منطبق با گام ساز دهنی بود . مثلاً برای اجرای آهنگی در گام دوماژور از ساز دهنی دیاتونیکی با گام C استفاده می شد و نواختن آهنگی در گام سل ماژور نیاز به ساز دهنی دیاتونیکی در گام G داشت. این شیوه از نواختن ساز دهنی دیاتونیک - که امروزه با اصطلاح «نواختن در پوزیشن اول» از آن یاد می شود - تا چندین دهه به عنوان روش اصلی نواختن ساز دهنی مطرح بود. تا این که در اواخر قرن نوزدهم فرد یا افرادی (که نامشان در تاریخ ثبت نشده است ولی به احتمال زیاد آمریکایی بوده اند) به طور تصادفی موفق به کشف تکنیک بندینگ (Bending) شدند و با استفاده از این تکنیک جدید توانستند به تجارب نوینی در هنر نوازندگی ساز دهنی دست یابند که پایه گذار رویکردی متفاوت در نواختن ساز دهنی دیاتونیک گردید؛ روش خاصی از نوازندگی که کراس هارپ (Cross Harp) نام گرفت و به زودی توانست به رایج ترین و محبوب ترین روش نواختن ساز دهنی دیاتونیک تبدیل گردد.

JohnLeeWilliamson پیدایش روش کراس هارپ – یا پوزیشن دوم (Second Position) – با این که حاصل تلاش ها و ابتکارات نوازندگان پیشروی سبک بلوز در اوایل قرن بیستم بود، اما در طی سالهای بعد با استقبال نوازندگان سبک های دیگر (مانند کانتری، راک و ...) نیز قرار گرفت و به خاطر انعطاف پذیری و تنوع قابلیت های اجرایی که در اختیار نوازنده قرار می دهد امروزه به مهمترین روش و پوزیشن مورد استفاده برای نواختن ساز دهنی دیاتونیک ده سوراخه تبدیل شده است. همانطور که در مقاله پوزیشن ها در سازدهنی عنوان کردیم ، در پوزیشن دوم از درجه پنجم گام اصلی ساز دهنی به عنوان نت پایه (Root Note) استفاده می شود. مثلاً در یک ساز دهنی دیاتونیک گام C ، اگر درجه پنجم گام C را در نظر بگیرید به نت G می رسید که نت پایه در پوزیشن دوم است. به بیانی ساده تر نواختن یک ساز دهنی گام C در پوزیشن دوم یعنی آهنگی که با آن ساز دهنی نواخته می شود ، به جای اینکه در همان گام C باشد در گام G خواهد بود. استفاده از پوزیشن دوم از دهه 1920 در بین نوازندگان ساز دهنی بلوز رواج پیدا کرد و در دهه 1930 با کارهای نوزندگانی چون جان لی ویلیامسون (John Lee Williamson) – ملقب به سانی بوی ویلیامسون اول - و سانی تری (Sonny Terry) به پوزیشن اصلی و غالب در نواختن ساز دهنی دیاتونیک تبدیل شد. محبوبیت این پوزیشن تا به امروز نیز حفظ شده است به طوری که بخش ساز دهنی در بیشتر از 90 درصد آهنگ های موسیقی بلوز در همین پوزیشن اجرا می شود.

اما چرا پوزیشن دوم تا به این حد در بین نوازندگان بلوز متداول شد؟

در این ارتباط به دو علت اصلی می توان اشاره کرد:

1-قابلیت آکورد نوازی: موسیقی بلوز ساختار هارمونیک محدودی دارد به طوری که در اکثریت قریب به اتفاق آهنگ های این سبک تنها از 3 آکورد I و IV و V استفاده می شود. مثلاً آهنگی در گام یا تونالیته G را در نظر بگیرید. 3 آکورد فوق در این آهنگ عبارتند از آکوردهایی که بر پایه درجه اول، چهارم و پنجم گام ساخته می شوند (به ترتیب آکوردهای G و C و D ). با کمی دقت متوجه می شوید که هر سه تای این آکوردها با یک ساز دهنی دیاتونیک گام C قابل اجرا هستند.

ChordsOnHarp

به بیان دیگر وقتی یک ساز دهنی دیاتونیک گام C را در گام G بنوازید (یعنی: در پوزیشن دوم) می توانید از این آکوردها برای همراهی با ملودی استفاده نموده و از نت های این آکوردها نیز برای نواختن سولو استفاده نمایید. در صورتی که اگر همین ساز دهنی را در گام C (یا : پوزیشن اول) بنوازید، تنها آکوردهای I و II و V در اختیارتان خواهد بود و نت های به کار رفته در گام بلوز هم به شکلی بسیار محدودتر (عمدتا در اکتاو بالایی سازدهنی) در دسترس نوازنده قرار می گیرد .

2- قابلیت اجرای گام بلوز: در بیشتر آهنگ های بلوز از مجموعه خاصی از نت ها در نواختن سولوها استفاده می شود که می توان از آن با اصطلاح «گام بلوز» (Blues Scale) نام برد . به عنوان مثال نت های گام سل بلوز (G Blues Scale) عبارتند از :

G – Bb – C – Db – D – F – G

مهمترین نت های این گام عبارتند از درجات سوم کاسته (Flat 3rd) ، پنجم کاسته (Flat 5th) و هفتم کاسته (Flat 7th) که به آنها نت های آبی (Blue Notes) نیز گفته می شود و همان طور که در شکل زیر هم مشخص شده است اجرای این نت ها تا حد زیادی متکی بر تکنیک بندینگ (Bending) می باشد .

BlueNotes

همان طور که ملاحظه می کنید گام بلوز در 3 مورد با گام ماژور تفاوت دارد:

1- درجات دوم و ششم از گام ماژور حذف می شوند
2- درجات سوم و هفتم آن نیم پرده پایین تر می روند
3- یک نت (که درجه پنجم کاسته است) به آن اضافه می شود

حالا فرض کنید بخواهیم گام G بلوز را با یک ساز دهنی گام C اجرا نماییم. در حالت عادی نت های Bb و Db در این ساز دهنی وجود ندارد اما با تکنیک بندینگ (Bending) می توان آنها را اجرا کرد: نت Bb با بندکردن سوراخ شماره 3 و نت Db با بندکردن سوراخ های شماره 1 و 4. همچنین نت F را که در اکتاو پایینی وجود ندارد می توان با بندکردن سوراخ شماره 2 به دست آورد. به این ترتیب مشخص می شود که در پوزیشن دوم تمام نت های گام بلوز را می توان در اکتاوهای میانی و پایینی ساز دهنی دیاتونیک با بهره گرفتن از تکنیک بندینگ اجرا نمود و در همین دو اکتاو هم از سه آکوردی که به آنها اشاره شد برای همراهی با ملودی استفاده کرد.

با توضیحاتی که ارائه کردیم، دلایل محبوبیت پوزیشن دوم برای نواختن آهنگ های بلوز تا حد زیادی روشن می شود. اما اگر دقت کرده باشید قابلیت سازدهنی دیاتونیک در اجرای گام بلوز در این پوزیشن محدود به دو اکتاو میانی و پایینی آن است و اکتاو بالایی ساز دهنی در بسیاری از مواقع بدون استفاده و مسکوت باقی می ماند!

وضعیت اکتاو بالایی سازدهنی دیاتونیک در پوزیشن دوم

علت مسکوت ماندن اکتاو بالایی این است که نت های آبی (Blue Notes) که از نت های فوق العاده مهم و شاخص در گام بلوز می باشند ، نه در حالت عادی و نه با کمک گرفتن از تکنیک بندینگ قابل اجرا نیستند. تنها استثنای این قاعده درجه سوم کاسته است که با بندکردن سوراخ شماره 10 قابل دسترس است اما به لحاظ تکنیکی امری دشوار و در ساز دهنی هایی که صدای زیرتری دارند (مانند ساز دهنی های گام E و F) عملاً غیرممکن است. البته تکنیک بندینگ در اکتاو فوقانی هم قابل اجرا است ولی نت های به دست آمده از اجرای این تکنیک تنها در زمان نواختن آهنگ های بلوزی که در پوزیشن اول اجرا می شوند مفید فایده هستند (به عنوان مثال: نت های Eb و Gb و Bb که نت های آبی در پوزیشن اول محسوب می شوند) .

وجود این محدودیت آزاردهنده در ساز دهنی های دیاتونیکی که کوک ریشتر دارند، مانعی جدی در راه به کاربردن مؤثر اکتاو بالایی ساز دهنی در پوزیشن دوم به شمار می رود و سال ها است که ذهن علاقه مندان جدی ساز دهنی را به خود مشغول داشته است. تدابیری را که تاکنون برای رفع این محدودیت به کار رفته است می توان به 3 گروه مختلف تقسیم کرد:

1-استفاده از تکنیک اوربندینگ (Overbending) :

با این تکنیک که از اواخر دهه 1980 با تلاش های نوآورانه نوازنده ی پیشرویی به نام هاوارد لیوی (Howard Levy) به دنیای نوازندگی وارد شد ، نوازنده قادر است «تمام» نیم پرده های کروماتیک را با یک ساز دهنی دیاتونیک ده سوراخه اجرا نماید. اما رسیدن به این درجه از کروماتیسیزم (Chromaticism) که تا این حد کامل و بی نقص باشد به هیچ وجه آسان نیست! چون از یک طرف نیاز به ساز دهنی هایی با کیفیت بالا ( و طبیعتاً قیمت گران!) دارد که به طور اختصاصی و بسیار دقیق برای اجرای این تکنیک پیشرفته تنظیم شده باشند. و از طرف دیگر تسلط یافتن کامل بر اجرای این تکنیک امری فوق العاده دشوار است به طوری که در پایان قرن بیستم تعداد نوازندگانی که به تسلط کامل بر این تکنیک رسیده بودند کمتر از انگشتان دو دست برآورد می شد و در حال حاضر (سال 2011- 2010) نیز تعداد این گروه محدود از نوازندگان نخبه و برگزیده سازدهنی دیاتونیک به زحمت به 50 نفر می رسد!

مفهوم این توضیحات این است که یک نوازنده آماتور و کم تجربه هیچ گاه نمی تواند از رویکرد مبتنی بر کروماتیسیزم در نواختن ساز دهنی دیاتونیک لذت ببرد مگر این که با صرف وقت زیاد و هزینه های گزاف بتواند بر تکنیک اوربندینگ مسلط شود. اما واقعاً راه ساده تری برای این کار نیست؟!

2- استفاده از ساز دهنی دیاتونیک دریچه دار (Valved Diatonic) :

استفاده از این نوع ساز دهنی ها نیز بدون دردسر نیست! چون از یک طرف جنس صدای این نوع ساز دهنی ها به خاطر داشتن دریچه های ویندسیور با صدای خالص و ناب ساز دهنی دیاتونیک معمولی تفاوت دارد و از طرف دیگر نحوه اجرای تکنیک بندینگ در آنها قدری با ساز دهنی دیاتونیک معمولی متفاوت است و کنترل دقیق آنها مشکل تر و نیازمند کسب مهارتهای فنی و تکنیکی جداگانه ای توسط نوازنده می باشد. برندان پاور اولین نوازنده ای بود که از این نوع سازدهنی ها برای ضبط تعدادی آهنگ در آلبوم هایش استفاده کرد .

ضمن این که مشکلات و دردسرهای مربوط به وجود ویندسیورها را نیز نمی توان نادیده گرفت! خوشبختانه به نظر می رسد راه حل ساده تری نیز برای رسیدن به قابلیت کروماتیسیزم در ساز دهنی دیاتونیک وجود داشته باشد و آن تغییردادن کوک ساز دهنی بر مبنای نیازهای نوازندگی است.

3- استفاده از کوک های جایگزین (Alternate Tunings) :

منظور از کوک جایگزین کوکی است غیر از کوک متداول ریشتر (Richter Tuning) که در یک یا چند نت با آن تفاوت دارد و در عوض قابلیت های اجرایی متمایزی به ساز دهنی دیاتونیک می دهد که در کوک ریشتر – که رایج ترین کوک ساز دهنی دیاتونیک است – وجود ندارد. از جمله این کوک های جایگزین می توان از کوک کانتری (Country Tuning) نام برد که برای نواختن آهنگ های سبک کانتری به کار می رود و قبلاً در مقاله زندگی و آثار چارلی مک کوی به آن اشاره کرده ایم.

همچنین می توان به انواع کوک های مینور (Minor Tunings) اشاره کرد که در ساز دهنی های مارک لی اسکار (Lee Oskar) نیز استفاده شده است و قبلاً در مقاله سازدهنی ایرلندی (پی نوشت های شماره 28 و 34) از آنها یاد کرده ایم. بدیهی است که با تغییردادن اکتاو بالایی ساز دهنی می توان شرایط مساعدتری را برای به کار بردن آن در پوزیشن دوم برای نواختن آهنگ های سبک بلوز فراهم نمود. برندان پاور هم از جمله افرادی است که در طول سه دهه گذشته به تحقیق و آزمایش بر روی انواع کوک های جایگزین مشغول بوده است و با این که در برخی آثارش از ساز دهنی دیاتونیک دریچه دار نیز استفاده کرده است و در عین حال از توانایی تکنیکی لازم برای به کار گرفتن تکنیک اوربندینگ برخوردار می باشد، در نهایت به این جمع بندی رسیده است که با ابداع کوک جدیدی به نام کوک پاور بندر (PowerBender Tuning) ضمن اجتناب از مشکلات موجود در 2 رویکرد قبلی، می توان امکان نواختن گام بلوز را در اکتاو بالایی ساز دهنی دیاتونیک فراهم نمود و در ضمن با افزودن حداقل دو نت دیگر به مجموعه نت های قابل اجرا با تکنیک بندینگ ، قابلیت کروماتیسیزم (Chromaticism) بیشتری به آن بخشید.

با این که هدف اصلی برندان پاور از ابداع این کوک جدید افزایش قابلیت اکتاو بالایی ساز دهنی برای نواختن آهنگ های بلوز در پوزیشن دوم بوده است، اما به خاطر ویژگی های جالبش می تواند به نواختن ساز دهنی در پوزیشن های دیگر نیز کمک نماید به طوری که بنابر گفته خود برندان پاور از این سازدهنی می توان به خوبی در 8 پوزیشن مختلف و در یازده گام متفاوت استفاده نمود. حالا برویم به سراغ این کوک جدید تا مشخصات آن را بیشتر بررسی نماییم.

کوک پاوربندر (PowerBender Tuning) و چیدمان نت ها در آن

در شکل زیر نحوه چیدمان نت ها در یک سازدهنی با کوک ریشتر و همچنین با کوک پاوربندر مقایسه شده است . با همان نگاه اول معلوم می شود که در کوک جدید اکتاو پایینی ساز دهنی (سوراخ های شماره 1 و 2 و 3) کاملاً مشابه یک ساز دهنی دیاتونیک استاندارد با کوک ریشتر است. در سوراخ شماره 4 نیز هیچ تغییری دیده نمی شود. علت هم مشخص است: حفظ قابلیت های این 4 سوراخ در نواختن آکوردهای I و IV (در پوزیشن دوم) و همچنین اجرای گام بلوز (باز هم در پوزیشن دوم).

PowerBenderTuning

اما در سایر سوراخ های اکتاو میانی (سوراخ های شماره 5 و 6 و 7) تغییراتی اساسی و انقلابی به چشم می خورد که به شکل فهرست وار به آنها اشاره می کنیم:

1- نت های A و F و D که در کوک ریشتر با عمل مکش (Draw) نواخته می شوند در اینجا با دمیدن هوا به داخل ساز دهنی به صدا در می آیند و در ضمن به اندازه یک سوراخ به سمت راست منتقل شده اند.

2- نت D که به شکل نت 4Draw وجود داشت، یکبار دیگر تکرار می شود و این بار به شکل یک نت دمشی ، یعنی نت 5Draw

3- نت های G و E که در کوک ریشتر با دمیدن هوا به درون ساز دهنی ایجاد می شوند در اینجا به نت های مکشی (Draw Note) تبدیل شده اند. البته جای این نت ها بر روی ساز دهنی عوض نشده است یعنی نت E کماکان با نواختن سوراخ شماره 5 و نت G هم با نواختن سوراخ شماره 6 ایجاد می شود اما برای رسیدن به این نت ها باید به جای دمیدن هوا از عمل مکش استفاده نمایید.

4- در سوراخ شماره 7 وضعیت نت B تغییر نکرده است (نت 7 Draw) اما نت 7 Blow از C به A تبدیل شده است.

حالا ببینیم تغییراتی که در نحوه چیدمان نت ها اعمال شده است، در عمل چه نتایج و پیامدهایی را به دنبال دارد:

1- با توجه به این که در تکنیک بندینگ همواره نت بالاتر بند می شود تا نت بین دو نت موجود در هر سوراخ را به وجود آورد، با بندکردن نت B در سوراخ شماره 7 می توانیم نت Bb (نت بین B و A در این سوراخ) را به دست آوریم که همان درجه سوم کاسته (Flat 3rd) و در واقع درجه دوم گام بلوز محسوب می شود.این قابلیت شاید مهمترین و چشمگیرترین ویژگی کوک جدید برای نواختن آهنگ های بلوز در پوزیشن دوم باشد چرا که در یک سازدهنی دیاتونیک استاندارد با کوک ریشتر برای رسیدن به این نت باید از تکنیک Overblow استفاده کرد.

2- بندکردن سوراخ های شماره 5 و 6 به ترتیب نت های Eb و Gb را تولید می کند که گرچه جزو نت های گام بلوز نیستند ولی مانند نت Bb در سوراخ شماره 7 در یک ساز دهنی دیاتونیک استاندارد با کوک ریشتر تنها با تکنیک دشوار اوربندینگ در دسترس نوازنده قرار می گیرند. وجود این دو نت به افزایش قابلیت کروماتیسیزم ساز دهنی دیاتونیک در اکتاو میانی منجر شده و نواختن آهنگ در برخی گام ها و پوزیشن های دیگر را نیز تسهیل می نماید. به عنوان مثال می توان به نت Gb یا همان #F (در یک سازدهنی دیاتونیک گام C ) اشاره کرد که درجه هفتم گام ماژور در پوزیشن دوم است و امکان اجرای نت های گام ماژور را در این پوزیشن و در هر سه اکتاو سازدهنی فراهم می کند . همچنین نت Eb که درجه ششم گام مینور طبیعی در پوزیشن دوم است و با بند کردن نت 5Draw به میزان نیم پرده در اکتاو میانی در دسترس نوازنده قرار می گیرد .

3- در ازای اضافه شدن 3 نت فوق به مجموعه نت هایی که با کمک تکنیک بندینگ در اکتاو میانی به دست می آیند، نت Ab (درجه دوم کاسته در پوزیشن دوم) که با بندکردن سوراخ شماره 6 یک ساز دهنی دیاتونیک استاندارد به وجود می آید ، دیگر در این کوک وجود ندارد. البته این نت در پوزیشن دوم کاربردی ندارد و به همین خاطر فقدان آن اهمیت چندانی ندارد.

4- یک ویژگی بسیار جالب ساز دهنی پاوربندر این است که نت پایه در اکتاو میانی از یک نت دمشی به یک نت مکشی تبدیل شده است (نت 6Draw) که قابلیت های اجرایی بیشتری را در اختیار نوازنده قرار می دهد. مثلاً نوازنده می تواند در شروع این نت از تکنیک Scoop یا Dip Bend استفاده نماید و یا تکنیک Throat Vibrato را به نحو مؤثری بر روی آن اجرا نماید. یعنی همان تکنیک ها و شگردهایی که به بیان پر احساس تر نت پایه در اکتاو پایینی (نت 2 Draw) کمک می کنند، حالا در اکتاو میانی هم قابل اجرا هستند و همان طور که بعدا توضیح خواهیم داد قابلیت مزبور به اکتاو بالایی سازدهنی هم تسری یافته است.

5- آکورد V در پوزیشن دوم که در ساز دهنی دیاتونیک استاندارد با مکش هوا از سه سوراخ شماره 4 و 5 و 6 نواخته می شود، در این نوع ساز دهنی هم قابل اجرا است ولی در اینجا با دمیدن هوا به داخل ساز دهنی اجرا می شود و ضمنا سه سوراخ مزبور به اندازه یک سوراخ به سمت راست منتقل شده اند یعنی در اینجا برای نواختن آکورد V باید به داخل سوراخ های شماره 5 و 6 و 7 ساز دهنی بدمید.

6- امکان اجرای آکورد IV در پوزیشن دوم از بین رفته است ولی در عوض می توان آکورد I را در محدوده اکتاو میانی اجرا کرد (با مکش هوا از درون سه سوراخ شماره 6 و 7 و 8 ) ؛ خصوصیت جدید و جالبی که در کوک ریشتر وجود نداشت.

7- همان طور که می دانید در کوک ریشتر وقتی از سوراخ شماره 6 به سوراخ شماره 7 می روید ترتیب صعودی نت های مکشی نسبت به نت های دمشی تغییر می کند و جهت تنفس نوازنده وارونه می گردد . یعنی در سوراخ شماره 6 (و کلا در 6 سوراخ اول) همواره نت مکشی بالاتر از نت دمشی است و با تغییر جهت تنفس از فوت به مکش فرکانس نت بالاتر می رود . اما در سوراخ شماره 7 این الگو به هم می خورد و نت دمشی (C ) بالاتر از نت مکشی (B) قرار می گیرد. این ویژگی گیج کننده که می تواند منجر به بروز اشتباهاتی در حین رفتن از اکتاو میانی به اکتاو بالایی شود، در ساز دهنی پاوربندر برطرف شده است .

حالا به سراغ اکتاو بالایی ساز دهنی پاوربندر می رویم تا چگونگی تغییرات آن را در این محدوده بررسی نماییم :

1- با بندکردن سوراخ شماره 8 می توان نت Db (فاصله پنجم کاسته در پوزیشن دوم) را اجرا کرد که جزو نت های آبی (Blue Notes) و متعلق به گام بلوز در پوزیشن دوم محسوب می شود. در یک سازدهنی استاندارد با کوک ریشتر امکان اجرای این نت با استفاده از تکنیک بندینگ وجود ندارد و نیاز به تسلط بر تکنیک Overdraw دارد .

2- با بندکردن سوراخ شماره 9 به میزان نیم یا یک پرده می توان به دو نت Gb و F رسید. یعنی درجات هفتم و هفتم کاسته در پوزیشن دوم که به ترتیب در نواختن آهنگ های ماژور (مانند سبک کانتری) و آهنگ های بلوز به کار می روند. البته این دو نت را می توان با نواختن سوراخ شماره 9 در یک ساز دهنی دیاتونیک استاندارد نیز به دست آورد اما روش رسیدن به آنها فرق می کند: در ساز دهنی های مبتنی بر کوک ریشتر نت F جزو نت های عادی ساز دهنی است (نت 9Draw) و نت Gb با بندکردن یک نت دمشی ایجاد می شود.
اما در ساز دهنی پاور بندر نت F را باید با بندکردن نت 9Draw به میزان یک پرده ایجاد کرد و نت Gb هم با این که با تکنیک بندینگ حاصل میشود، اما برخلاف ساز دهنی دیاتونیک استاندارد با بندکردن یک نت مکشی ایجاد می شود.

3- نت های C و A که در سوراخ شماره 10 یک ساز دهنی دیاتونیک استاندارد وجود دارند اینجا هم دیده می شوند ولی جای آنها در سمت دمش و مکش عوض شده است یعنی دمیدن به داخل سوراخ شماره 10 نت A را تولید می کند و حاصل نت 9Draw هم نت C خواهد بود. در نتیجه این جابجایی وضعیت اجرای تکنیک بندینگ نیز تغییر می کند و از بند دمشی (Blow Bend) به بند مکشی (Draw Bend) تبدیل می شود. یعنی با بندکردن نت 10Draw است که می توان به نت های B و Bb دسترسی پیدا کرد.

4- همانند اکتاو میانی، در اکتاو بالایی نیز نت پایه در پوزیشن دوم به یک نت مکشی تبدیل شده است (نت 9Draw به جای نت 9Blow) که منجر به افزایش قابلیت های اجرایی مرتبط با این نت مهم خواهد شد.

5- دقیقا مثل اکتاو میانی ، در این اکتاو هم دیگر نمی توان آکورد IV را اجرا نمود ؛ هر چند دو نت اول این آکورد را می توان با دمیدن همزمان به داخل سوراخ های شماره 8 و 9 و به شکل یک جفت نت یا Double Note اجرا نمود. در عوض می توان با کمک گرفتن از سوراخ شماره 7 به اجرای آکورد I در اکتاو بالایی پرداخت (با مکش هوا از سوراخ های شماره 7 و 8 و 9) . این قابلیت جدید هم در ساز دهنی دیاتونیک استاندارد وجود ندارد .

6- و باز هم مانند اکتاو میانی ، در اینجا نت هایی که فرکانس بالاتری دارند در سمت نت های مکشی قرار می گیرند و نت های پایین تر با دمیدن هوا به داخل ساز دهنی اجرا می شوند. نتیجه طبیعی چنین خصوصیتی این است که تکنیک بندینگ هم بر روی نت های مکشی انجام می شود و از بندهای دمشی (Blow Bends) اجرا شده در اکتاو بالایی ساز دهنی دیاتونیک استاندارد دیگر اثری به چشم نمی خورد. به بیانی دیگر در این نوع ساز دهنی در «تمام» سوراخ ها نت مکشی بالاتر از نت دمشی است و به همین دلیل هم تکنیک بندینگ (که بر روی نت بالاتر هر سوراخ اجرا می شود) در حین مکش هوا به داخل ریه ها انجام می شود.

به عنوان یک جمع بندی کلی می توان موارد زیر را از ویژگی های مثبت یا جالب توجه ساز دهنی پاور بندر برشمرد:

1- قابلیت اجرای آکوردهای I و IV (در پوزیشن دوم) در اکتاو پایینی (مشابه یک ساز دهنی دیاتونیک استاندارد با کوک ریشتر)

2- قابلیت اجرای آکورد I (در پوزیشن دوم) در اکتاوهای میانی و بالایی (که در کوک ریشتر وجود ندارد)

3- قابلیت اجرای نت پایه (در پوزیشن دوم) د رهر سه اکتاو به صورت یک نت مکشی (Draw Note) که نحوه پرداخت متنوع ترو بیان پراحساس تری به این نت می بخشد

4- قابلیت اجرای گام بلوز و نت های آبی در هر سه اکتاو ساز دهنی که تنها با کمک تکنیک بندینگ امکان پذیر شده است و نیازی به فراگیری تکنیک پیچیده ای مانند اوربندینگ ندارد

5- اجرای تکنیک بندینگ به صورت مکشی در تمام سوراخ ها (Draw Bending) و عدم نیاز به یادگیری تکنیک بندکردن نت ها در حین دمیدن به داخل ساز دهنی (حذف تکنیک Blow Bending از این نوع سازدهنی)

=> اجرای تکنیک بندینگ بر روی سوراخ های شماره 1 تا ده توسط برندان پاور را از اینجا دریافت کنید و گوش دهید!

6- الگوی تنفسی یکسان در تمام سوراخ های ساز دهنی که همواره نت مکشی بالاتر از نت دمشی کوک شده است

7- برخوردار بودن از کروماتیسیزم (Chromaticism) بیشتر و در نتیجه کاربرد راحت تر آن در گام های مختلف و همچنین در پوزیشن های بیشتر

8- قابلیت اجرای درجه هفتم (در پوزیشن دوم) در هر سه اکتاو ساز دهنی که امکان نواختن گام ماژور را در هر سه اکتاو آن فراهم می کند و به خصوص برای نواختن آهنگ های سبک کانتری مفید است

با در نظر گرفتن ویژگی های فوق می توان گفت کوک پاور بندر موجب افزایش قابلیت های اجرایی ساز دهنی دیاتونیک برای نواختن انواع گام های ماژور، مینور و بلوز در پوزیشن دوم می شود. در عین حال قابلیت اجرای پاساژهای کروماتیک مختلف کاربرد آن را در پوزیشن های دیگر تسهیل نموده و آن را به سازی مفید و توانمند برای اجرای آثاری در سبک های گوناگون موسیقی تبدیل می کند. نکته جالب در مورد این ساز این است که بندهای دمشی (Blow Bends) و همچنین تکنیک Overdraw از آن حذف شده است و تکنیک بندینگ در تمام سوراخ ها در حین عمل مکش و به شکل Draw Bending انجام می شود. تکنیک Overblow هم در تمام سوراخ های آن قابل اجرا است ولی خوشبختانه نیاز به آن کمتر احساس می شود.

فرآیند تولید و عرضه سازدهنی پاوربندر

این کوک جدید را برندان پاور در سال 2008 ابداع نمود و تا مدتی در آثار ضبط شده و اجراهای زنده اش از آن استفاده می کرد . با این که وی تجربه زیادی در طراحی و آزمودن انواع مختلفی از کوک های جایگزین (Alternate Tunings) داشته و در بسیاری از آلبوم های خود از آنها استفاده کرده است و هر یک از آنها را نیز در جای خود مفید می داند ، با این حال معتقد است کوک پاور بندر (PowerBender Tuning) در مجموع یکی از بهترین و مفیدترین کوک هایی است که وی تاکنون امتحان کرده است. به همین خاطر تصمیم گرفت تا کوک جدیدش را در دسترس تمامی علاقه مندان ساز دهنی دیاتونیک قرار دهد و آنها را در لذت بردن از یک تجربه کروماتیک در سازدهنی دیاتونیک شریک نماید .

رونمایی همگانی از این کوک جدید ساز دهنی در سال 2010 و در جریان فستیوال سالانه SPAH در آمریکا صورت گرفت. به زودی اولین نمونه های تجاری این ساز دهنی که با همکاری شرکت ژاپنی سوزوکی (Suzuki) تهیه شده بود به همراه یک کتابچه راهنمای 44 صفحه ای و یک CD صوتی (حاوی 86 تراک صوتی) برای فروش در ایالات متحده، اروپا و سایر نقاط جهان در اختیار نوازندگان ساز دهنی قرار گرفت. ساز دهنی ارائه شده توسط شرکت سوزوکی ازنوع مدل هارپ مستر (Harpmaster) و در گام A بود و البته خرید این در سایر مدل ها و گام ها نیز با سفارش دادن به شخص برندان پاور قابل تهیه بود. یکی از نوازندگان بزرگی که به شدت از این کوک جدید استقبال کرد، مایک استیونس (Mike Stevens) بود که 14 نمونه از مدل Manji (یکی از مدل های جدید و بسیار خوش ساخت و با کیفیت شرکت سوزوکی) را با کوک جدید Powerbender در گام های مختلف خریداری کرد. باید منتظر باشیم و ببینیم این استاد بی بدیل نوازندگی ساز دهنی در سبک بلوگرس و کانتری چگونه این ساز دهنی ها را در آثار بعدیش به کار خواهد گرفت!

PowerBenderHarp2

CD صوتی ارائه شده به همراه این ساز دهنی حاوی آهنگ های مختلفی در 8 پوزیشن مختلف است که توسط خود برندان پاور و بر روی یک ساز دهنی دیاتونیک گام A با کوک پاور بند اجرا شده است. با مطالعه این کتابچه آموزشی و گوش دادن به CD همراهش به نحوه کاربرد این ساز دهنی در پوزیشن های مختلف پی می برید و بیشتر با قابلیت های اجرایی آن آشنا می شوید. خوشبختانه تعدادی از تراک های این CD صوتی به صورت یک کلیپ تصویری توسط برندان پاور تهیه شده و به همراه توضیحاتی در مورد کوک پاوربندر در اختیار علاقه مندان سازدهنی قرار گرفته است (این کلیپ را می توانید به شکل فایلی با فرمت FLV مستقیما از اینجا دریافت کنید ) .

برندان پاور در این کتاب آموزشی برای خوانندگانش توضیح می دهد که چرا تصمیم گرفته است این کوک جدید را به صورت وسیع و در قالب نمونه های تجاری عرضه شده توسط شرکت سوزوکی به علاقه مندان ساز دهنی دیاتونیک معرفی نماید. وی در این باره می نویسد:

"کوک های جایگزین زیادی تابحال برای سازدهنی ابداع شده اند و هیچ کدام به توفیق همگانی و فراگیر نرسیده اند . اما این یکی (منظور همان کوک PowerBender است) فرق می کند چرا که ماحصل سی سال تجربه اندوزی در مسیر خلق کوک های جایگزین مختلفی است که برای استفاده شخصی خودم ابداع کرده ام . هر کدام از آنها در جای خود مفیدند و من این مساله را با استفاده از این کوک های مختلف در 18 آلبوم ضبط شده پیش از این نشان داده ام . . . . با این حال فکر می کنم که با کوک پاوربندر (PowerBender Tuning) به ترکیب دلپسندی از توانایی ها دست یافته ام که در مقایسه با کوک ریشتر (Richter Tuning) از قابلیت اجرایی و احساسی بیشتری برخوردار است ، به شیوه آسان تری نواخته می شود و کاربرد گسترده تری در سبک های متنوعی از موسیقی دوره معاصر دارد ."

وی در ادامه توضیحاتش درباره یکی از مهمترین ویژگی های کوک جدید می گوید : "قشنگی ماجرا در این است که قدرت کوک پاوربندر از لحاظ کروماتیسیزم (Chromaticism) و قابلیت اجرایی وسیع تر عمدتا متکی بر اجرای تکنیک بندینگ بر روی نت های مکشی (Draw Bending) است که در مقایسه با تکنیک اوربندینگ (Overbending) تسلط یافتن بر آن سریع تر و آسان تر است . در این سازدهنی تمام نت های مکشی را می توان به میزان نیم پرده یا بیشتر بند (Bend) کرد . همچنین بر روی تمام نت های دمشی می توان از تکنیک Overblow استفاده کرد ولی اهمیت آن به مراتب کمتر از سازدهنی استاندارد می باشد و در اغلب موارد نیازی به استفاده از این تکنیک وجود ندارد . "

سازدهنی استفاده شده برای اجرای قطعاتی که در CD همراه کتابچه آموزشی وجود دارد و همچنین سازدهنی ارائه شده به خریدار این مجموعه آموزشی در گام A می باشد و برندان پاور علت انتخاب این گام از سازدهنی را "دامنه صوتی مناسب و مفید بودنش برای اجرای آهنگ ها در سبک بلوز و سایر سبک های موسیقی" عنوان می کند .

برندان پاور از جمله نوازندگانی است که عمدتا از روش پاکر (Pucker) برای نواختن سازدهنی استفاده می کند و در آهنگ های عرضه شده در CD همراه این مجموعه نیز همین روش را به کار گرفته است . وی در این باره می نویسد : "تمام نمونه های این CD با روش پاکر (Pucker) اجرا شده اند . البته به کار بردن روش تانگ بلاک (Tongue Block) نیز در نواختن این سازدهنی امکان پذیر است ولی آکوردها و فواصل مختلفی (Split Intervals) که در این حالت به دست می آیند با سازدهنی کوک ریشتر تفاوت دارند . به این ترتیب عرصه دست نخورده ای برای نوازندگانی که قدری حس ماجراجویی داشته باشند فراهم آمده است تا با استفاده از روش تانگ بلاک بتوانند با این نوع سازدهنی دست به امتحان صداهای جدیدی بزنند . "

برندان پاور در کتابش معرفی و نمایش پوزیشن های مختلفی را که بر روی سازدهنی پاوربندر قابل اجرا هستند با نت های گام پنتاتونیک شروع می کند و بعد به سراغ دیگر گام های قابل استفاده در آن پوزیشن می رود . وی در این باره نوشته است : "گام های پنتاتونیک (Pentatonic Scales) راه خوبی برای فراگیری مقدماتی پوزیشن ها هستند . این گام های 5 نتی دربرگیرنده نت های مهم از هر گام ماژور یا مینور می باشند ؛ نت هایی واقعا "به درد بخور" که با تغییر آکوردها در زمان تغییر نوع گام (در همان تونالیته قبلی) باز هم صدایی خوش دارند . غیر از این که نت های این گام به خودی خود صدای خوبی دارند ، می توان از آنها به عنوان پایه و مبنایی برای چرخش های هارمونیک بیشتر استفاده کرد . به همین خاطر من در این کتاب برای ورود به مبحث آموزش پوزیشن های مختلف در ابتدا از گام های پنتاتونیک استفاده می کنم و سپس به سراغ گام های هفت نتی (ماژور و مینور) و واریاسیون های کروماتیک مربوطه خواهم رفت . "

خوشبختانه برندان پاور چند صفحه از این کتاب آموزشی را بر روی وب سایت شخصی اش قرار داده است تا نوازندگان سازدهنی بتوانند با محتوای کتاب و شیوه ارائه آنها بهتر آشنا شوند . از آنجایی که این چند صفحه حاوی مطالب جالب و دست اولی در باره دو پوزیشن کمتر رایج (پوزیشن های ششم و یازدهم) می باشد که تا کنون در هیچ کتاب دیگری به این گستردگی در موردش بحث نشده است ، تصمیم گرفتیم تا این قسمت از کتاب را عینا به زبان فارسی برگردانیم تا علاقه مندان سازدهنی به اطلاعات بیشتری در این باره دست یابند .

پوزیشن ششم (6th Position)

پوزیشن ششم بر روی سازدهنی های کوک ریشتر (Richter Tuning) به ندرت استفاده می شود چون نواختن نت های اصلی گام همراه با این پوزیشن نیاز به استفاده مکرر از تکنیک های Overblow و Overdraw دارد . اما در سازدهنی پاوربندر پوزیشن ششم بسیار ساده تر و پرشور تر اجرا می شود چرا که به جای تکنیک های فوق تنها از بندهای مکشی (Draw Bends) استفاده می شود .

در واقع پوزیشن ششم یکی از پراحساس ترین پوزیشن های مینور است ! صادقانه بگویم که تا قبل از نگارش این کتاب از پوزیشن ششم استفاده نکرده بودم ولی در حین نوشتن آن بود که ویژگی های لذت بخش آن را کشف کردم . البته از آنجا که سازدهنی پاور بندر ساز بسیار نو و جدیدی است (حتی برای خود من که تازه دو سال است آن را ابداع کرده ام) ، هنوز دارم چیزهای جدیدی در موردش یاد می گیرم .

تا این لحظه که تراک شماره 70 این CD را در پوزیشن ششم و برای به پایان رساندن این مبحث ضبط کرده ام ، می توانم بگویم که پوزیشن مینور مورد علاقه ام در سازدهنی پاوربندر همین پوزیشن ششم است ! اگر به این قضیه شک دارید ، همین الان به تراک شماره 70 گوش دهید ؛ فکر می کنم شنیدن این آهنگ شما را به مطالعه بیشتر در مورد این پوزیشن ترغیب نماید (این تراک را می توانید از اینجا دریافت نمایید و گوش دهید) .

پوزیشن ششم مینور نسبی پوزیشن سوم محسوب می شود و به همین خاطر در هر دوی آنها می توان از یک گام با نت های مشابه استفاده کرد . برای به یادآوردن این مطلب دوباره تراک های شماره 40 و 41 را پخش کنید و همچنین به بداهه نوازی من درتراک شماره 44 گوش دهید . در پوزیشن ششم نیز همین نت ها به کار می رود منتها برای فرود آمدن بر روی نت پایه از نت های 3Draw و 7Draw و همچنین نت بند نیم پرده ای در سوراخ شماره 10 (10Draw Semitone bend) استفاده می شود .

در شکل زیر نت های گام پنتاتونیک مینور را در پوزیشن ششم و در 2 اکتاو مختلف مشاهده می کنید . اجرای دقیق نت های بند مکشی در اکتاو بالای سازدهنی (در سوراخ های شماره 9 و 10) در ابتدا قدری دشوار است ولی با تمرین بیشتر بر آنها مسلط خواهید شد . به خاطر وجود درجه ششم کاسته (Flattened 6th) در این گام می توان آن را مشابه مد آئولین (Aeolian Mode) دانست .

6thPosition1

=> یک توضیح مختصر در مورد تبلچرهای این کتاب : فلش رو به بالا و سیاه رنگ نشانه نت های دمشی (Blow Notes) است و برای نشان دادن نت های مکشی (Draw Notes) از فلش رو به پایین و سفید رنگ استفاده شده است . وجود خط تیره های کوچک در بالای فلش های سفید رنگ علامت تکنیک بندینگ (Bending) است : هر جا یک خط تیره کوجک دیدید باید آن نت را به میزان نیم پرده بند کنید و هرجا دو تا ازاین خط های کوچک دیدید باید آن نت را یک پرده بند نمایید .

حالا به سراغ گام مینور هفت نتی در پوزیشن ششم می رویم . همان طور که گفتیم ، نت های این گام همان نت های گام ماژور در پوزیشن سوم هستند و فقط جای نت پایه در آن عوض شده است . در خط دوم شکل زیر نحوه اجرای این گام در اکتاو پایین سازدهنی نیز نشان داده شده است . وجود این همه نت بند شده در این گام صدای بسیار زیبا و پرشوری به پوزیشن ششم می بخشد . حتی نواختن خود گام نیز احساس خوبی ایجاد می کند ! فقط مواظب باشید نت ها را خارج نزنید و نت های بند شده را دقیق بنوازید .

6thPosition2

حالا می خواهیم چند عبارت موسیقایی کوتاه را با استفاده از پوزیشن ششم بنوازیم . جمله یا عبارت اول به این ترتیب اجرا می شود :

6thPosition3

جمله یا عبارت دوم سریعتر و در اکتاو بالاتری نواخته می شود . برای نواختن نت اول می توانید از نت 7Darw (نت پایه) شروع کنید و بعد به سرعت به سمت این نت حرکت نمایید .

6thPosition4

در تراک بعدی (تراک شماره 70) بداهه نوازی من را در پوزیشن ششم در همراهی با آکورد G#m می شنوید . . . . . با شنیدن این تراک منحصر به فرد متوجه جذابیت فوق العاده پوزیشن ششم در نواختن آهنگ های مینور با این نوع سازدهنی خواهید شد .

در حین نواختن همین تراک بود که پوزیشن ششم را به درستی کشف و درک کردم . آنچه می شنوید نخستین اکتشافات بداهه نوازانه من در پوزیشن ششم با سازدهنی پاوربندر است . وای ، خیلی باحال است ! با آن که بسیاری از این جملات موسیقایی به صورت تصادفی و بدون طرح ریزی قبلی ظاهر شده اند اما تا همین جا هم امکانات بالقوه و ناشناخته این پوزیشن به خوبی قابل درک است . از این پس این پوزیشن را در نوازندگیم بیشتر به کار می برم . . . . .

پوزیشن یازدهم (11th Position)

این روزها اجرای پوزیشن یازدهم با سازدهنی دیاتونیک ریشتر رفته رقته رواج بیشتری یافته است ، به خصوص در آهنگ های سبک جز (Jazz) که مدولاسیون مورد استفاده در آنها با استفاده از درجه سوم گام به راحتی انجام می شود .

با این حال اجرای این پوزیشن با سازدهنی کوک ریشتر از کیفیت یکنواختی برخوردار نمی باشد یعنی در اکتاو پایینی قابلیت های مناسبی برای اجرای پرشور و با احساس نت ها دارد ولی در اکتاو میانی باید برای نواختن تعداد قابل توجهی از نت ها به تکنیک Overblow روی آورد و در اکتاو بالایی هم امکان بهره گرفتن از قابلیت های اجرایی تکنیک بندینگ بر روی دو تا از نت های اصلی گام (درجات سوم و پنجم گام ماژور) وجود ندارد (مثلا نت های D و F در یک سازدهنی گام C با کوک ریشتر) .

اگر از قبل به پوزیشن یازدهم علاقه مند باشید ، نواختن این پوزیشن با سازدهنی پاوربندر برایتان جالب تر از قبل خواهد شد ، چرا که با این کوک جدید امکان استفاده از قابلیت های اجرایی تکنیک بندینگ به طور گسترده ای در هر سه اکتاو سازدهنی فراهم شده است . به همین خاطر با این که پوزیشن یازدهم جزو پوزیشن های ماژور محسوب می شود وجود این نت های بند شده به آن کیفیتی مشابه آهنگ های بلوز می دهد (با گوش دادن به این قطعه کوتاه می توانید بهتر به منظور نویسنده پی ببرید) .

بسیار خوب ، اجازه دهید نحوه اجرای گام ماژور پنتاتونیک (Major Pentatonic Scale) را در پوزیشن یازدهم یاد بگیریم . نت های این گام همان نت های به کار رفته در گام مینور پنتاتونیک در پوزیشن دوم می باشند که از قبل با آنها آشنا شده اید (تراک شماره 27) . اما در این پوزیشن از نت های دیگری به عنوان نت پایه استفاده می شود که با نیم پرده بند کردن نت های 3Draw و 7Draw و همچنین بند کردن نت 10Draw به میزان یک پرده حاصل می شود .

11thPosition

توجه داشته باشید که من برای اجرای این گام (تراک شماره 72) به جای نت 4Draw از نت 5Blow استفاده می کنم چون با این کار اجرای گام مزبور شکل روان تری به خود می گیرد (به این خاطر که درجات قبل و بعد از این نت هر دو با عمل دمش در سوراخ های شماره 4و6 اجرا می شوند – مترجم) . اما در تمرین های بعدی بسته به شرایط هر آهنگ از هر دوی این نت ها استفاده می کنم .

در شکل فوق گام مربوط به این پوزیشن را تنها در دو اکتاو نشان داده ام اما در تراک صوتی همراهش توضیح می دهم که چگونه می توان آن را در اکتاو پایین سازدهنی هم اجرا نمود . حتما به صدای خاص نت هایی که با بند کردن سوراخ های شماره 9 و 10 به میزان یک پرده ایجاد می شوند دقت نمایید و یادتان باشد که اکتاو بالایی شباهت زیادی به اکتاو پایینی دارد .

سازدهنی پاوربندر (The PowerBender Harmonica)

به دنبال استقبال خوبی که نوازندگان مختلف سازدهنی از این کوک جدید به عمل آوردند ، برندان پاور تصمیم گرفت آن را با قیمتی مناسب تر و با نام تجاری جدیدی به همین نام (PowerBender) به تولید برساند . برندان پاور هدف اصلی خود را از این کار پایبندی به فلسفه اولیه تولید سازدهنی در سال های آغازین اختراع آن عنوان می کند : ارائه سازی ارزان قیمت که عامه مردم بتوانند آن را خریداری نموده و از نواختن آن لذت ببرند . طبیعتا برای پایین آوردن بهای تمام شده این سازدهنی چاره ای جز مراجعه به سازندگان چینی وجود نداشت ! وی در این باره می گوید :

"برای سفارش دادن سازدهنی پاوربندر با سه شرکت تولید کننده چینی وارد مذاکره شدم و در نهایت با همان شرکتی که مدل Blues Bender را برای شرکت Hohner تولید می کند به توافق رسیدم (قبلا در مورد مدل بلوز بندر در همین وب سایت توضیح داده ایم) . در حال حاضر مدل Blues Bender به عنوان بهترین مدل سازدهنی دیاتونیکی شناخته می شود که در کشور چین به تولید می رسد . پس از ارسال مشخصات مورد نظرم برای شرکت سازنده ، شخصا در طی چهار مرحله بر کیفیت ساخت این محصول نظارت داشتم و یکی از مواردی که خیلی بر آن تاکید داشتم این بود که آکوردهای اجرا شده با این سازدهنی حالت خوش صدایی داشته باشد. در ضمن نحوه طراحی درپوش (Coverplate) های این سازدهنی مشابه مدل Blues Bender و دارای منافذ جانبی است . " . نحوه طراحی این درپوش ها الهام گرفته از مدل Marine Band 1896 است و موجب تولید صدایی بلندتر به وسیله سازدهنی می شود .

این سازدهنی که از ماه ژوئن سال 2011 در اختیار علاقه مندان سازدهنی قرار گرفته است ، فعلا فقط در گام A تولید می شود تا نوازندگان سازدهنی بتوانند از آن برای همراهی با کتاب و CD اموزشی ارائه شده توسط برندان پاور استفاده نمایند اما احتمالا در آینده نه چندان دوری می توانیم منتظر عرضه آن در گام های دیگر نیز باشیم . برندان پاور برای معرفی این مدل جدید اقدام به تهیه یک کلیپ تصویری نموده است که با مراجعه به این لینک می توانید آن را تماشا نمایید . نمونه های صوتی کوتاهی که در ابتدای این مقاله برای معرفی گام های مختلف در پوزیشن های اول ، دوم و سوم آوردیم ، همگی از همین کلیپ تصویری انتخاب شده بودند . آن طور که از تماشای این کلیپ بر می آید ، سازدهنی پاوربندر جدید کیفیت مناسبی دارد و طبق خواسته برندان پاور از آکوردهای خوش صدایی نیز برخوردار است (همان طور که در این نمونه صوتی می توانید بشنوید) . امیدواریم که این مدل جالب سازدهنی روزی در کشور خودمان نیز در دسترس علاقه مندان سازدهنی قرار گیرد .

منبع :

وب سایت شخصی برندان پاور

ترجمه و گردآوری مطالب : دلتافریک – مرداد 1390

مطالب مرتبط :

سازدهنی : ساختمان ، صدادهی و طبقه بندی

سازدهنی دیاتونیک : ساختمان ( قسمت اول قسمت دوم )

چیدمان نت ها در سازدهنی دیاتونیک ( قسمت اول - قسمت دوم )

سازدهنی کروماتیک : ویندسیور ها (Windsavers)

سازدهنی ایرلندی (Irish Harmonica)

پوزیشن ها در سازدهنی

بررسی چند مدل جدید سازدهنی دیاتونیک هونر