مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
روش تانگ بلاک (Tongue Block) - قسمت اول
TB

روش تانگ بلاک (Tongue Block) به عنوان یکی از دو روش اصلی نواختن سازدهنی کاربرد های زیادی در بین نوازندگان سازدهنی دیاتونیک (به خصوص در سبک بلوز) و کروماتیک (به ویژه در موسیقی کلاسیک) و حتی ترمولو (در سبک های ایرلندی و اسکاتلندی) دارد . بعد از معرفی روش پاکر(Pucker) ، این بار قصد داریم به تشریح روش تانگ بلاک و مشخصات آن بپردازیم .

در این روش برای نواختن تک نت ها (Single Notes) لب های نوازنده به مانند روش پاکر جمع نمی شوند و نیازی نیست که گوشه های دهان به هم نزدیک شوند. در واقع میزان باز بودن دهان در این روش مشابه حالتی است که برای نواختن آکوردها استفاده می شود و معمولاً 4-3 سوراخ (و گاهی 5 سوراخ) را شامل می شود. در این روش وقتی ساز دهنی وارد فضای دهان شد، نوازنده زبانش را بر روی بدنه (Comb) یا قطعه دهنی (Mouthpiece) ساز دهنی قرار می دهد. طبیعی است که اگر زبان تمام این 4-3 سوراخ را بپوشاند، هیچ جریان هوایی وارد سوراخ های مزبور نمی شود و هیچ صدایی هم از ساز دهنی بیرون نمی آید! (مانند وضعیتی که در سمت راست شکل زیر مشاهده می کنید)

TB0



اما اگر نوازنده زبانش را قدری به سمت چپ (یا راست) جابجا کند به طوری که یکی از این چند سوراخ آزاد شود و بقیه سوراخ ها کماکان توسط زبان پوشیده باقی بمانند، در این حالت جریان هوایی که از یک سوراخ منفرد عبور نماید قادر به تولید صدای تک نت (Single Note) از آن سوراخ خواهد شد (به سمت چپ تصویر زیر نگاه کنید) . به این روش نواختن ساز دهنی روش تانگ بلاک (Tongue Block) گفته می شود و همان طور که توضیح داده شد، وجه تسمیه آن نیز مشخص است: پوشانده شدن سوراخ های اضافی به وسیله زبان. در این روش هرگاه نوازنده زبانش را از روی سازدهنی بلند کند (مانند سمت راست تصویر زیر) صدای تک نت بلافاصله به صدای آکورد تبدیل می شود که این مساله نواختن آکوردها را با استفاده از روش تانگ بلاک آسان می سازد . در این مورد در قسمت Chord Vamping بیشتر توضیح می دهیم .

TB1



در این روش معمولاً سوراخی که در سمت راست دهان قرار دارد نواخته می شود و سوراخ های سمت چپ به وسیله زبان پوشانده می شوند. به این حالت «تانگ بلاک سمت راست» گفته می شود (Right Tongue Block) که اشاره به نواختن سوراخ سمت راست دهان به روش تانگ بلاک دارد.

البته گاهی هم ممکن است صدای ایجاد شده مربوط به سوراخی که در سمت چپ دهان قرار گرفته باشد و نوازنده با زبانش سوراخ های سمت راست را بپوشاند که به حالت اخیر «تانگ بلاک سمت چپ» (Left Tongue Block) گفته می شود. تغییر موقعیت زبان برای جابجا شدن بین این دو حالت نوازندگی با استفاده از تکنیک تانگ سوییچ (Tongue Switch) انجام می شود که در ادامه مقاله به آن اشاره خواهیم کرد .

فواید و مزایای روش تانگ بلاک

یک باور متداول در بین نوازندگان تازه کار این است که یادگیری روش تانگ بلاک دشوارتر از روش های پاکر و لیپ بلاک است. این باور تا حدودی صحیح است ولی باید تاکید کرد که در صورت انجام تمرین های مناسب، مسلط شدن بر این روش نوازندگی در مقایسه با روش پاکر / لیپ بلاک حداکثر چند هفته بیشتر وقت نمی گیرد. به همین خاطر لازم است که نوازندگان تازه کار از یادگیری روش تانگ بلاک ترس و واهمه ای به خود راه ندهند و مطمئن باشند که با قدری تمرین و پشتکار بیشتر می توانند به راحتی در این روش نیز به مهارت کافی دست یابند. حتی اگر از مدت ها قبل به نواختن ساز دهنی به روش پاکر عادت کرده اید، باز هم می توانید روش تانگ بلاک را یاد بگیرید. در واقع هیچ وقت برای یادگیری دیر نیست!

اما ممکن است بپرسید چرا به خود زحمت بدهیم و روشی دشوارتر را برای نواختن ساز دهنی در پیش بگیریم؟!

پاسخ به این سؤال در قابلیت های اجرایی منحصر به فردی نهفته است که این روش خاص در اختیار نوازنده قرار می دهد؛ قابلیت هایی که برخی از آنها با روش پاکر / لیپ بلاک قابل اجرا نیستند. طبعاً اگر با این قابلیت ها بیشتر آشنا شوید، تمایل و انگیزه بیشتری برای یادگرفتن روش تانگ بلاک خواهید یافت. در اینجا به بخشی از این قابلیت ها اشاره می شود :

1-Chord Vamping : همان طور که در مقاله چیدمان نت ها در سازدهنی – قسمت دوم عنوان شد ، هدف سازندگان اولیه ساز دهنی معرفی سازی با قابلیت های آکوردی شاخص بوده است و کوک معروف ریشتر (Richter Tuning) هم بر همین اساس ابداع شده است تا علاوه بر این که امکان اجرای ملودی در اکتاوهای میانی و بالایی ساز دهنی را به نوازنده می دهد ، در عین حال دسترسی به دو آکورد I و V را در اکتاو پایینی برایش مقدور سازد.

بدیهی است که نواختن آکوردها در کنار تک نت ها (که به آن Vamping گفته می شود) در هر دو روش تانگ بلاک و پاکر امکان پذیر است اما تغییر حالت از تک نت به آکورد (و بالعکس) در روش تانگ بلاک راحت تر و روان تر از روش پاکر انجام می شود. مثلاً فرض کنید نوازنده ای می خواهد بعد از نواختن تک نت 4Draw، آکورد مکشی سوراخ های شماره 1 تا 4 را بنوازد (1,2,3,4Draw Chord) . اگر تک نت 4Draw را به روش تانگ بلاک نواخته باشد برای تغییر تک نت به آکورد کافی است که زبانش را از روی ساز بردارد تا هر 4 سوراخ موردنظرش در معرض جریان هوا قرار گیرند و بعد هم می تواند با قراردادن زبان بر روی ساز دوباره به حالت اجرای تک نت برگردد (مانند شکل زیر).

ChordVamping



اما در روش پاکر این کار مستلزم این است که نوازنده دهانش را بیشتر از حالت تک نت و به اندازه 4 سوراخ باز نماید و همین طور ساز دهنی را مقداری به سمت راست حرکت دهد تا جریان هوا را به سمت سوراخ های شماره 4-1 هدایت نماید. در حالی که در روش تانگ بلاک هیچ یک از این دو کار لازم نیست و نوازنده صرفاً با بلندکردن زبانش از روی ساز و قراردادن مجدد زبان بر روی ساز بین این دو حالت اجرایی مربوط به آکورد و تک نت جابجا می شود. در مواردی هم نوازنده می تواند چنان به روانی و چالاکی بین آکوردها و تک نت ها جابجا شود که شنونده تصور می کند در حال شنیدن صدای دو ساز دهنی است که همزمان درحال نواخته شدن هستند: گویی یکی از آنها ملودی آهنگ را می نوازد و دیگری آکوردهای زمینه ای را. برای نمونه می توانید به آهنگ Amazing Grace که توسط بابک صفرنژاد و در جریان یک برنامه رادیویی اجرا شده است گوش دهید .

2- Tongue Slap : تکنیک تانگ اسلپ از تکنیک های جالبی است که به روش تانگ بلاک به راحتی قابل اجرا است و کاربرد بسیار زیادی در سبک بلوز (Blues) دارد. در این تکنیک نوازنده قبل از اجرای یک تک نت، زبانش را به مدت کوتاهی از روی ساز برمی دارد تا جریان هوا از چند سوراخ مجاور به صورت همزمان عبور نماید و صدای آکورد برای مدت کوتاهی به گوش برسد. سپس به سرعت زبان را به روی ساز دهنی برمی گرداند تا با پوشاندن سوراخ های اضافی، تک نت مورد نظرش را اجرا نماید. به این ترتیب تاکید ریتمیک خاصی به ابتدای آن تک نت اضافه می شود که از لحاظ شنیداری هم زیبایی خاصی دارد. برای مثال می توانید به بخشی از آهنگ Highway Blues با اجرای چارلی ماسل وایت (Charlie Musselwhite) توجه نمایید که در آن اکثر نت ها همراه با این تکنیک اجرا شده اند .

این تکنیک امروزه به یکی از عناصر تفکیک ناپذیر ساز دهنی بلوز (Blues Harp) تبدیل شده است (به ویژه در سبک شیکاگو بلوز) به طوری که تصورکردن ساز دهنی بلوز بدون این تکنیک رایج به سختی امکان پذیر است. به همین خاطر لازم است نوازندگانی که به نوع خاص صدای سازدهنی در آثار ناب این سبک علاقه دارند اجرای این تکنیک را به خوبی یاد بگیرند .

3- Tongue Switch : همان طور که در اوایل این مقاله عنوان شد، در روش تانگ بلاک می توان ساز دهنی را هم از سمت راست دهان نواخت (Right Tongue Block) و هم از سمت چپ ( Left Tongue Block) . مثلاً فرض کنید نوازنده ای دهانش را به اندازه پنج سوراخ باز کرده و دهانش سوراخ های شماره 5-1 را در برگرفته است (به صورتی که سوراخ شماره 1 در سمت چپ باشد). در این حالت اگر نوازنده زبانش را کمی به سمت چپ جابجا کند تا سوراخ های شماره 4-1 را بپوشاند، تنها صدای سوراخ شماره 5 به گوش خواهد رسید. برعکس، اگر زبانش را به سمت راست منحرف کند و سوراخ های شماره 5-2 را بپوشاند، سوراخ شماره 1 به صدا در می آید (شکل زیر).

TongueSwitch



حالا فرض کنید قرار باشد در بخشی از یک آهنگ، بعد از سوراخ شماره 4 یا 5 نوازنده سوراخ شماره 1 را بنوازد. طبعاً در روش پاکر لازم است ساز دهنی را به اندازه 3 یا 4 سوراخ حرکت داد تا از سوراخ شماره 4 یا 5 به سوراخ شماره 1 رسید. اما در روش تانگ بلاک این کار تنها با جابجاکردن موقعیت زبان بر روی ساز دهنی قابل انجام است و نیازی به حرکت دادن ساز وجود ندارد. به این تکنیک خاص (جابجاکردن زبان از یک گوشه دهان به گوشه دیگر) تکنیک تانگ سوییچ (Tongue Switch) (و گاهی هم : Corner Switch) گفته می شود. با کمک این تکنیک، جابجاشدن مکرر بین دو سوراخی که فاصله نسبتاً زیادی از هم داشته باشند در مقایسه با روش پاکر به سهولت بیشتری صورت می گیرد.

4- Split Intervals و فواصل اکتاو (Octave) : نواختن فواصل مختلف با ساز دهنی از قابلیت های منحصر به فرد روش تانگ بلاک است که با هیچ روش دیگری قابل اجرا نمی باشد. منظور از اصطلاح Split Interval در مورد ساز دهنی، نواختن همزمان دو سوراخ غیرمجاور ساز دهنی است.

به عنوان مثال حالتی را در نظر بگیرید که دهان نوازنده به اندازه 4 سوراخ باز شده و سوراخ های شماره 4-1 را در بر گرفته باشد: در این حالت نوازنده می تواند زبانش را طوری بر روی ساز دهنی قرار دهد که فقط دو سوراخ وسطی (سوراخ های شماره 3 و 2) به وسیله زبان پوشانده شوند و هر دو سوراخی که در دو طرف دهان قرار دارند (سوراخ های شماره 4 و 1) به صورت همزمان با جریان هوای جاری در نفس نوازنده به صدا درآیند. در مواقعی که فاصله این دو نت از یکدیگر برابر با یک اکتاو باشد، به فاصله مزبور فاصله اکتاو (Octave) گفته می شود. مثلاً نواختن همزمان دو نت 1Draw و 4Draw در یک ساز دهنی دیاتونیک یا دو نت 1Draw و 5Draw در ساز دهنی کروماتیک منجر به تولید فاصله اکتاو می شود (در یک ساز دهنی استاندارد گام C : دو نت D که یک اکتاو با هم فاصله دارند) .

SplitInterval



به عنوان نمونه می توانید به بخشی از آهنگ This Is My Last Goodbye با اجرای ویلیام کلارک (William Clarke) گوش دهید که اکثر نت های آن به صورت فاصله اکتاو اجرا شده اند (و در ضمن اگر دقت کنید قبل از برخی ازآنها از تکنیک تانگ اسلپ نیز استفاده شده است) .

چهار موردی که برشمردیم، از قابلیت های جالبی هستند که نواختن به روش تانگ بلاک در اختیار نوازنده می گذارد و اطلاع داشتن از آنها می تواند هر نوازنده ای را به فراگیری این روش ترغیب نماید.

یک تمرین عملی برای یادگرفتن روش تانگ بلاک

برای نواختن تک نت ها به روش تانگ بلاک پیشنهاد می کنیم تمرین عملی زیر را مرحله به مرحله دنبال نمایید و حتماً این نکته را هم در نظر داشته باشید که تسلط یافتن کامل بر این روش نیاز به قدری تمرین دارد و ممکن است تا چند هفته طول بکشد (با انجام دادن روزی 30-15 دقیقه تمرین).

1- گام اول : باز کردن دهان به اندازه مناسب

دهانتان را به اندازه چند سوراخ باز کنید و بر روی ساز دهنی قرار دهید. دقت کنید که گوشه های دهان در تماس با ساز دهنی قرار بگیرند تا از نشت بی دلیل هوای اضافی از دو طرف دهان جلوگیری شود. در این حالت اگر به داخل ساز دهنی بدمید صدای چند سوراخ را به صورت همزمان می شنوید. در واقع این حالت مشابه زمانی است که با ساز دهنی آکورد می نوازید. همان طور که در مورد آکوردها لازم است بدانید که دهان تا چه اندازه باید باز شود، در اینجا هم بسیار مهم است که بدانید دهانتان را دقیقاً به اندازه چند سوراخ باز می کنید چرا که این مسأله در هنگام استفاده از 4 قابلیت اصلی روش تانگ بلاک (شامل Split Intervals – Tongue Switch – Tongue Slap – Chord Vamping ) کاربرد عملی زیادی پیدا می کند. این که دهان را چه اندازه باز کنیم به نوع سازدهنی مورد استفاده بستگی دارد :

1- سازدهنی دیاتونیک : پیشنهاد ما برای نوازندگان تازه کار این است که در ساز دهنی دیاتونیک برای شروع، دهانشان را به اندازه 4 سوراخ باز کنند و این اندازه خاص را با تمرین های مداوم و مکرر به خاطر بسپارند. بعد از مدتی که به یک تسلط نسبی در نواختن تک نت ها و فواصل اکتاو رسیدند، می توانند بازکردن به اندازه 5 سوراخ را نیز تمرین کنند چرا که برای نواختن برخی فواصل اکتاو لازم است دهان را به اندازه 5 سوراخ باز کرد. همچنین در برخی موارد لازم است که دهان را به اندازه 3 سوراخ باز کرد که آن هم نیاز به تمرین جداگانه ای دارد. اما به هر حال باید از یک جا شروع کرد! بهترین انتخاب برای شروع روش تانگ بلاک در ساز دهنی دیاتونیک این است که با آکوردهای 4 تایی شروع نمایید.

TB25



2- سازدهنی کروماتیک : در مورد ساز دهنی کروماتیک قضیه کمی فرق می کند! برای نواختن فواصل اکتاو با این نوع ساز دهنی لازم است دهان را به اندازه 5 سوراخ باز کرد که با توجه به بیشتر بودن عرض سوراخ های ساز دهنی کروماتیک (نسبت به ساز دهنی دیاتونیک)، فاصله 5 سوراخ از هم فاصله زیادی محسوب می شود. در واقع اغلب نوازندگان مبتدی بازکردن دهانشان را به این اندازه کاری دشوار و حتی غیرممکن می بینند. به همین جهت بهتر است در ابتدا یاد بگیرید دهانتان را به اندازه سه یا چهار سوراخ باز کنید و بعد از این که بر نواختن تک نت ها به روش تانگ بلاک مسلط شدید، به تمرین برای نواختن فواصل اکتاو نیز بپردازید.

TB6



بنابر این یک توصیه کاربردی و مفید برای نوازندگان تازه کار سازدهنی کروماتیک این است که در ابتدا دهانشان را به اندازه 3 سوراخ باز کنند (این اندازه تقریباً برابر با فاصله در برگیرنده 4 سوراخ ساز دهنی دیاتونیک است) و تکنیک تانگ سوییچ (Tongue Switch) را هم با همین فاصله 3 سوراخی تمرین کنند؛ چون در بسیای از آهنگ های مقدماتی که در کتاب های آموزشی پیدا می کنید نت ها به همین اندازه از هم فاصله دارند (مثلاً باید از نت 5Draw در سوراخ شماره 5 به نت 3Draw در سوراخ شماره 3 بروید) و در این حالت می توانید تکنیک تانگ سوییچ را نیز تمرین کنید. در مرحله بعدی باید یاد بگیرید که دهانتان را به اندازه 4 سوراخ باز کنید و تکنیک تانگ سوییچ را در این حالت نیز تمرین نمایید. در مرحله نهایی قادر خواهید بود دهانتان را به اندازه 5 سوراخ نیز باز کنید و به نواختن فواصل اکتاو بپردازید. اغلب نوازندگان حرفه ای هم برای نواختن تک نت ها در ساز دهنی کروماتیک دهانشان را به اندازه 3 یا 4 سوراخ باز می کنند و تنها در زمان نواختن فواصل اکتاو دهانشان را قدری بیشتر (به اندازه 5 سوراخ) باز می کنند.

2- گام دوم : قرار دادن زبان در وضعیت صحیح بر روی سازدهنی

بعد از این که دهانتان را به اندازه 3 یا 4 سوراخ باز کردید و ساز دهنی را وارد فضای دهان کردید، زبانتان را به نرمی بر روی بدنه (Comb) ساز دهنی یا قطعه دهنی (Mouthpiece) در ساز دهنی کروماتیک قرار دهید. دقت کنید که زبان تا حد امکان شل (Relaxed) و راحت باشد نه اینکه با نیروی زیادی بر سطح ساز دهنی فشرده شود. بیشتر نوازندگان تازه کار به خاطر عادت نداشتن به این روش نوازندگی دچار برخی انقباض های عضلانی ناخواسته و غیرضروری در عضلات زبان هستند که موجب می شود زبان را با نیرویی بیشتر از حد لازم بر روی ساز دهنی فشار دهند. در این صورت هم نوازنده خیلی زود از نواختن ساز دهنی خسته می شود و هم جابجا کردن ساز دهنی برای رفتن از یک سوراخ به سوراخی دیگر برایش دشوار می شود. اما اگر از وجود چنین مشکلی آگاه باشید، می توانید با صرف قدری وقت و تمرینات آگاهانه از پیش آمدن چنین حالتی – که می تواند به یک «عادت بد» در نوازندگی ساز دهنی تبدیل شود – جلوگیری نمایید. در یک کلام: زبان را بیهوده و بی جهت بر روی ساز دهنی فشار ندهید! برعکس ، بگذارید زبان در حالت شل و راحتی باشد و «ساز دهنی بر روی آن تکیه بدهد».

نکته دیگری که در مورد زبان اهمیت دارد ، توجه داشتن به موقعیت "نوک زبان" است . سعی نکنید که نوک (Tip) زبان را بر روی ساز دهنی قرار دهید بلکه سطح فوقانی (Top) زبان را برای این کار به کار بگیرید. چون نوک زبان سطح مقطع کوچکی دارد و ممکن است در داخل سوراخ های ساز دهنی گیر کند! این مساله به خصوص در مورد ساز دهنی کروماتیک که پهنای سوراخ هایش بیشتر از ساز دهنی دیاتونیک است، نمود بیشتری پیدا میکند. گیرکردن نوک زبان در داخل سوراخ های ساز دهنی جابجاشدن بین سوراخ های مختلف را با مشکل روبرو می کند و حتی ممکن است منجر به خراش خوردن و زخم شدن نوک زبان شود.

برای اجتناب از این مشکل باید خود را عادت دهید که به جای «نوک زبان» از «روی زبان» برای پوشاندن سوراخ های ساز دهنی استفاده کنید. نحوه کار هم ساده است: به جای این که نوک زبانتان را به طرف جلو دراز کنید (مثل حالتی که برای مسخره کردن شخصی به وی زبان درازی می کنید!) ، نوک زبان را در پشت دندانهای جلویی فک پایین قرار دهید و بعد زبانتان را به آهستگی به سمت جلو ببرید (مشابه شکل زیر) . به این ترتیب در حین نواختن ساز دهنی به روش تانگ بلاک، همواره نوک زبان دور از ساز دهنی و در پشت دندانهایی پیشین نگه داشته می شود و سطح روی زبان وظیفه پوشاندن سوراخ های موردنظر را بر عهده می گیرد.

TipTop



استفاده از روی زبان (Top of Tongue) به جای نوک زبان (Tip of Tongue) یک مزیت دیگر هم دارد: در این حالت امکان نگه داشتن زبان در وضعیتی راحت و شل (Relaxed) بیشتر فراهم می شود و صدای ساز هم بهتر و پرطنین تر خواهد بود. چون اگر بخواهید «نوک زبان» را بر روی ساز دهنی قرار دهید، باید زبانتان را به طرز خاصی منقبض نمایید تا نوک آن به طرف جلو برود و با این کار ناگزیر ساز دهنی قدری به طرف جلو رانده می شود. اما وقتی از «روی زبان» برای پوشاندن سطح جلویی ساز دهنی استفاده کنید، ساز دهنی نه تنها به سمت جلو رانده نمی شود بلکه بیشتر به داخل فضای دهان وارد می شود و در نتیجه صدایی گرم تر و پرطنین تر خواهد یافت. همچنین در این حالت از انقباض بی دلیل زبان خبری نیست و نوازنده می تواند زبانش را در حالتی شل (Relaxed) و بدون تنش های اضافی در کف دهانش قرار دارد که این مسأله هم به تولید صدایی بهتر از ساز دهنی منجر خواهد شد.

3- گام سوم : تنظیم دقیق موقعیت زبان بر روی سازدهنی

در این مرحله تماس مناسب بین ساز دهنی و زبان برقرار شده است و نوبت به این قضیه می رسد که چگونه از ساز دهنی صدای تک نت (Single Note) ها را درآورید. معمولاً نوازندگان تازه کاری که اولین بار این روش را امتحان می کنند هر 3 یا 4 سوراخ ساز دهنی را با زبانشان می پوشانند و در نتیجه هیچ صدایی از ساز درنمی آید. اما جای نگرانی نیست! کافی است زبانتان را فقط «اندکی» به سمت چپ حرکت دهید: با کنار رفتن زبان از روی سوراخ سمت راست صدای آن را به صورت یک تک نت خواهید شنید. البته در شروع تمریناتتان ممکن است زبان را بیشتر از حد لازم به سمت چپ برده باشید به طوری که صدای دو سوراخ سمت راست را به صورت همزمان بشنوید. در این صورت لازم است زبانتان را قدری به سمت راست برگردانید تا وقتی که صدای یک تک نت (Single Note) خالص و شفاف را به وضوح بشنوید. از طرف دیگر ممکن است موقعیت زبان به گونه ای باشد که بخشی از سوراخ موردنظرتان را هم بپوشاند و در نتیجه تک نت موردنظر با صدایی ضعیف و غیرواضح نواخته شود. در این حالت باید زبانتان را قدری بیشتر به سمت چپ ببرید تا کل پهنای سوراخ موردنظر در معرض جریان هوا قرار بگیرد و صدای قوی و شفافی از آن به گوش برسد.

همان طور که می بینید در روش تانگ بلاک نوازنده باید کنترل مناسبی بر روی زبانش داشته باشد و موقعیت آن را بر روی ساز دهنی با دقت خاصی تنظیم نماید تا فقط صدای یک تک نت و آن هم به شکلی شفاف و رسا به گوش برسد. رسیدن به این درجه از مهارت همراه با دقتی حساب شده ممکن است در نگاه اول قدری مشکل به نظر برسد (خصوصاً با توجه به ابعاد کوچک ساز دهنی و فواصل چند میلی متری سوراخ هایش) اما با قدری پشتکار و تمرین سرانجام می توانید بر زبان خود مسلط شوید و آن را به نحو مناسبی برای نواختن تک نت ها به کار بگیرید.

سوالی که در این مرحله از تمرین روش تانگ بلاک برای برخی از نوازندگان تازه کار پیش می آید این است که : زبانم را دقیقاً چه قدر باید به سمت چپ حرکت دهم تا بتوانم یک نت (Single Note) خوب بنوازم؟ و آیا می توان درک این مساله را با تصویرکردن سطح مقطعی از زبان و ساز دهنی آسان تر نمود؟ برای پاسخ به این پرسش ها برخی از نویسندگان منابع آموزشی کوشیده اند تا با توصیف کردن جزئیاتی دقیق از موقعیت زبان بر روی ساز دهنی همراه با رسم تصاویری شماتیک از این فرآیند، خوانندگان مطلب را به درکی بهتر از چگونگی آن برسانند. به عنوان مثال در شکل زیر نوازنده ای دهانش را به اندازه 3 سوراخ ساز دهنی کروماتیک باز کرده (سوراخ های شماره 5 و 4 و 3) و با زبانش دو سوراخ سمت چپ (سوراخ های شماره 4 و 3) را پوشانده است تا بتواند تک نت سوراخ شماره 5 را بنوازد.
TB2



با نگاه کردن به این تصویر ملاحظه می کنید که نوک زبان (Tip of Tongue) در سمت چپ سوراخ شماره 4 قرار دارد. البته منظور از نوک زبان در اینجا مرکز زبان است چون همان طور که قبلاً اشاره کردیم نوک زبان در واقع در پشت دندانهای جلویی مستقر می شود و قسمت روی زبان (Top of Tongue) است که در تماس مستقیم با ساز دهنی قرار می گیرد.

برخی نوازندگان ممکن است زبان را قدری بیشتر به سمت چپ ببرند به طوری که مرکز زبان در حد فاصل بین سوراخ شماره 3 و 4 قرار بگیرد( تصویر زیر) .
TB3



همچنین برخی از نوازندگان زبانشان را باز هم بیشتر به سمت چپ می برند به طوری که مرکز آن در روی سوراخ شماره 3 (و در سمت راست آن سوراخ) قرار می گیرد (شکل زیر) .
TB4



اطلاع داشتن از این گونه تصاویر می تواند برخی علاقه مندان را به درک بهتری از چگونگی نواختن تک نت ها به روش تانگ بلاک برساند اما با توجه به این که در زمان نواختن ساز دهنی نمی توان فضای داخل دهان و موقعیت دقیق زبان را با چشم ها مشاهده کرد، ممکن است برخی از نوازندگان قادر نباشند از این تصاویر کمک بگیرند. یک پیشنهاد برای این دسته از افراد این است که از یک آینه استفاده کنند و به کمک آن موقعیت مرکز زبان را بر روی ساز دهنی بررسی کنند. اما به هر حال نکته مهم داشتن تمرین زیاد برای نواختن تک نت های خالص و شفاف است.

مطمئن باشید بعد از قدری تمرین و مسلط شدن بر این روش هرگز به این مساله فکر نمی کنید که مرکز زبانتان در کجای ساز دهنی قرار گرفته و تنها چیزی که برای شما اهمیت دارد این است که بتوانید صدای تک نت ها را خیلی خوب و واضح و شفاف از سازتان درآورید.

مراحل بعدی : رفتن از یک سوراخ به سوراخ های دیگر سازدهنی :

4- بعد از این که توانستید صدای یک سوراخ ساز دهنی را به روش تانگ بلاک ایجاد کنید و در این کار به یک مهارت نسبی رسیدید، نوبت آن است که بین سوراخ های مجاور جابجا شوید. در ابتدا بهتر است با ملودی های ساده یا گام نوازی شروع کنید. نواختن گام ماژور در اکتاو میانی ساز دهنی تمرین خوبی برای این مرحله است. به عنوان یک اصل کلی سعی کنید در زمان حرکت از یک سوراخ به سوراخ دیگر سرتان را ثابت نگه دارید و ساز دهنی را به طرفین حرکت دهید.

در شروع این مرحله از تمرین، وقتی که از یک سوراخ ساز دهنی به سوراخ دیگری می روید ممکن است موقعیت لب ها، دهان و زبان شما دستخوش تغییر شود به طوری که در سوراخ بعدی صدای ساز دهنی از حالت تک نت واضح و قوی خارج شود. دو دلیل اصلی برای رخ دادن چنین مساله ای می توان عنوان کرد :

الف) ممکن است زبان یا لب های شما هنوز به اندازه کافی در حالتی راحت و شکل (Relaxed) قرار نداشته باشند و در نتیجه وقتی ساز دهنی را حرکت می دهید ، زبان یا لب ها نیز – که در تماس مستقیم با ساز دهنی هستند – حرکت کنند و از فرم یا شکل صحیح و مناسب برای نواختن تک نت ها خارج شوند. این مشکل با گذشت زمان و رسیدن به ریلاکسیشن کافی برطرف خواهد شد.

ب) ممکن است انقباض غیرضروری و ناخواسته ای در اجزاء دهان و صورت نداشته باشید و مشکل قبلی وجود نداشته باشد اما هنوز عادت نکرده باشید که آنها را در یک وضعیت ثابت و بدون تغییر نگاه دارید. این مشکل هم با گذشت زمان و تمرینات بیشتر حل خواهد شد.

5- وقتی که بر نواختن گام ماژور در اکتاو میانی تسلط کافی پیدا کردید (یعنی وقتی که توانستید تمام تک نت ها را به راحتی و بدون اشتباه بنوازید)، به سراغ آهنگ های ساده دیگر هم بروید. بهتر است با آهنگ هایی شروع کنید که جابجایی از یک نت به نت دیگر در آنها محدود به سوراخ های مجاور باشد ؛ مانند ملودی ساده شده ای که از سنفونی شماره 9 بتهوون گرفته شده است (برای توضیحات بیشتر در مورد این ملودی به مقاله روش پاکر در نواختن سازدهنی مراجعه نمایید) .

5b – 5b – 5d – 6b – 6b – 5d – 5b – 4d – 4b – 4b – 4d – 5b – 5b – 4d – 4d

5b – 5b – 5d – 6b – 6b – 5d – 5b – 4d – 4b – 4b – 4d – 5b – 4d – 4b – 4b

4d – 4d – 5b – 4b – 4d – 5d – 5b – 4b - 4d – 5d – 5b – 4d – 4b – 4d – 6b

5b – 5b – 5d – 6b – 6b – 5d – 5b – 4d – 4b – 4b – 4d – 5b – 4d – 4b – 4b


در مرحله بعدی به سراغ آهنگ هایی بروید که برای نواختنشان لازم باشد از یک سوراخ به دو سوراخ بالاتر (یا پایین تر) بروید (مثلاً از سوراخ شماره 3 به سوراخ شماره 5 بروید یا برعکس).

به همین ترتیب می توانید در مرحله بعد آهنگ هایی را برای تمرین انتخاب کنید که در آنها از یک سوراخ به سه سوراخ بالاتر (یا پایین تر) حرکت می کنید. حسن بزرگ تمرین کردن به این روش مرحله به مرحله این است که در ابتدا یاد می گیرید برای جابجاشدن به اندازه یک سوراخ (رفتن از یک سوراخ به سوراخ مجاورش) چقدر باید ساز دهنی را حرکت دهید. سپس یاد می گیرید که برای جابجاشدن به اندازه دو یا سه سوراخ (یا بیشتر) به چه میزان باید ساز دهنی را به طرفین حرکت دهید. بدین ترتیب پس از مدتی تمرین قادر خواهید بود به سرعت و با سهولت از یک سوراخ ساز دهنی به سوراخ دیگر بروید.

در این مرحله لازم است به نکته مهمی توجه داشته باشید: وضعیت لب ها . در شروع کار ممکن است به علت انقباض ناخواسته عضلات دور دهان، لب ها بر روی درپوش (Coverplate) های ساز دهنی فشار غیرضروری و ناخواسته ای وارد کنند که موجب محکم چسبیدن لب ها بر روی ساز دهنی شده و جابجاشدن ساز دهنی را با مشکل روبرو می کند. اگر متوجه بروز چنین مشکلی در حین نوازندگی شدید لازم است توجه بیشتری به راحت و شل (Relaxed) بودن لب ها داشته باشید تا جابجاکردن ساز دهنی برایتان آسان شود.

تکنیک تانگ سوییچ (Tongue Switch)

در ابتدای این مقاله عنوان کردیم که تکنیک تانگ سوییچ (Tongue Switch) از ویژگی های جالب روش تانگ بلاک (Tongue Block) می باشد که به نوازنده امکان جابجایی سریع بین سوراخهایی با فواصل نسبتاً زیاد را می دهد. برای اجرای این تکنیک باید بتوانید تک نت ها را از هر دو طرف دهان بنوازید: هم از طرف راست (Right Tongue Block) و هم از طرف چپ (Left Tongue Block).

تقریباً در تمام منابع آموزشی توصیه می شود که یادگیری روش تانگ بلاک با نواختن نت ها از سمت راست دهان (Right Tongue Block) آغاز شود و این توصیه ربطی به راست دست بودن یا چپ دست بودن فرد ندارد. تمرین 5 مرحله ای که در قسمت قبلی این مقاله عنوان شد نیز به همین روش تنظیم شده بود. اگر به دنبال یادگرفتن تکنیک تانگ سوییچ هستند بهتر است ابتدا نواختن تک نت ها از سمت راست دهان را خوب فرا بگیرید و بعد از این که به یک تسلط نسبی در آن رسیدید، نواختن ساز دهنی از سمت چپ دهان (Left Tongue Block) را نیز امتحان کنید.

برای این کار باید زبان را از خط وسط مختصری به سمت راست حرکت دهید تا فقط تک سوراخی که در سمت چپ قرار دارد به صدا درآید و بقیه سوراخ ها در سمت راست توسط زبان پوشانده شوند. بهتر است این تمرین را با سوراخ های اکتاو میانی شروع کنید چرا که برای نوازندگان مبتدی معمولاً نواختن دو یا سه سوراخ اول از سمت چپ دهان قدری دشوارتر از سایر سوراخ های ساز دهنی است. بعد از این که نواختن تک نت ها را از هر دو گوشه دهان یاد گرفتید، می توانید تکنیک تانگ سوییچ (Tongue Switch) را هم اجرا نمایید. برای این کار دهانتان را به اندازه 3 یا 4 سوراخ باز کنید و سوراخ سمت راست را در حالت تانگ بلاک به صدا در بیاورید. سپس زبانتان را طوری از سمت چپ به سمت راست حرکت دهید که صدای تک سوراخ سمت چپ دهان شنیده شود. در واقع باید موقعیت زبان را از حالت Right Tongue Block به حالت Left Tongue Block تغییر دهید. در ابتدا تغییردادن زبان از یک حالت به حالت دیگر با قدری تاخیر و کندی انجام می شود و نت دوم از ضرب می افتد. اما پس از مدتی تمرین، سرعت و چالاکی زبان در انجام این حرکات تقویت می شود و می توانید به راحتی بین این دو حالت نوازندگی جابجا شوید.

TongueSwitch



وقتی به این درجه از مهارت رسیدید قادر خواهید تا از تکنیک تانگ سوییچ در هنگام نواختن آهنگ ها نیز بهره ببرید. مثلاً وقتی که می خواهید از سوراخ شماره 6 یا 5 به سوراخ شماره 3 بروید، لازم نیست ساز دهنی یا سرتان را حرکت دهید بلکه صرفاً با جابجاکردن زبان می توانید از سوراخی به سوراخ دیگر بروید.

در مورد تکنیک تانگ سوییچ اشاره به دو نکته ضروری است:

1- برای اینکه بتوانید از این تکنیک به طرز مؤثری در نواختن تک نت ها (Single Notes) استفاده نمایید، لازم است که توجه دقیق و خاصی به میزان بازبودن دهانتان داشته باشید. یعنی همان طور که قبلاً هم اشاره کردیم در روش تانگ بلاک بسیار مهم است که نوازنده بداند دهانش را دقیقاً به چه اندازه باز کرده است و این اندازه دقیقاً برابر سه یا چهار (یا پنج) سوراخ باشد. مثلاً اگر دهانتان را به اندازه سه و نیم سوراخ باز کنید وقتی از تکنیک تانگ سوییچ استفاده نمایید صدای ساز دهنی از حالت تک نت خارج می شود و صدای دو سوراخ مجاور را به صورت همزمان خواهید شنید.

2- برخی از نوازندگان علاقه خاصی به تکنیک تانگ سوییچ دارند و از اجرای آن لذت می برند. اما برخی از نوازندگان هم علاقه ای به این تکنیک ندارند. به عنوان مثال تامی رایلی (Tommy Reilly) و فرانتس اشمل (Franz Chmel) به ندرت از این تکنیک استفاده کرده اند و در واقع عادت دارند که ساز دهنی را فقط از طرف راست دهان بنوازند. این که شما بخواهید از این تکنیک در نوازندگیتان استفاده بکنید یا نه، بستگی به نظر و سلیقه شخصی شما دارد.

روش تانگ بلاک در اکتاو پایینی ساز دهنی

همان طور که گفتیم بیشتر نوازندگان ساز دهنی برای نواختن تک نت ها به روش تانگ بلاک معمولاً زبانشان را به اندازه کاملاً معینی که برابر با سه یا چهار سوراخ است باز می کنند. در این صورت ممکن است بپرسید برای نواختن دو یا سه سوراخ اول باید چگونه عمل کرد؟

برای پاسخ دادن به این سؤال بهتر است با در نظر گرفتن تفاوت های ساختمانی بین ساز دهنی دیاتونیک و کروماتیک، شیوه نواختن اکتاو پایینی را در هر کدام از این دو نوع ساز دهنی به صورت جداگانه بررسی نمائیم.

1- ساز دهنی دیاتونیک :

فرض کنید دهانتان را به اندازه 4 سوراخ باز کرده اید و در حال نواختن سوراخ شماره 4 هستید. در این حالت زبان شما سه سوراخ اول را می پوشاند تا جریان هوا فقط از سوراخ شماره 4 عبور نماید. حالا فرض کنید که می خواهید از سوراخ شماره 4 به سوراخ شماره 3 بروید. در این حالت کافی است ساز دهنی را به اندازه یک سوراخ به سمت راست حرکت دهید تا جریان هوا از سوراخ شماره 3 عبور نماید. در این حالت تغییری در آمباشور (Embouchure) نوازنده ایجاد نمی شود به طوری که دهان وی همچنان به اندازه چهار سوراخ باز است اما از نظر موقعیت سمت چپ زبان نسبت به حالت قبلی تفاوت قابل توجهی دارد: در زمان نواختن سوراخ شماره 4، سمت چپ زبان بر روی سوراخ شماره 1 قرار می گیرد و آن را می پوشاند اما برای نواختن سوراخ شماره 3 ، سمت چپ زبان نوازنده به سمت چپ سوراخ شماره 1 منتقل می شود و بر روی قسمتی از بدنه (Body) یا شانه (Comb) ساز دهنی قرار می گیرد.

اگر یک ساز دهنی دیاتونیک ده سوراخه را بردارید و بدنه آن را از سمتی که سوراخ های مربوط به عبور هوا به آن باز می شوند نگاه کنید، مشاهده می کنید که بخشی از بدنه ساز دهنی در هر دو طرف آن وجود دارد که هیچ سوراخی به آن باز نمی شود. پهنای این قسمت از بدنه ساز دهنی تقریباً هم اندازه با (یا قدری کمتر از) فاصله دو سوراخ ساز دهنی همراه با بخش جداکننده (Divider) بین آنها است. به همین خاطر است که برای نواختن سوراخ شماره 3 به روش تانگ بلاک، نوازنده می تواند از این قسمت از بدنه ساز دهنی به عنوان سطح اتکایی برای زبانش استفاده نماید. در واقع اکثر نوازندگانی که ساز دهنی دیاتونیک را به روش تانگ بلاک می نوازند (مانند بسیاری از نوازندگان بزرگ ساز دهنی بلوز)، برای نواختن سوراخ شماره 3 مشکل خاصی ندارند و آن را به شیوه ای مشابه به سوراخ شماره 4 (و سوراخ های بالاتر ) می نوازند. اما در مورد سوراخ شماره 2 وضعیت قدری فرق می کند ! برای نواختن سوراخ شماره 2 معمولاً نوازنده ها آمباشور (Embouchure) خود را تغییر می دهند و دهانشان را کمی جمع می کنند به طوری که میزان بازشدن دهان در این حالت به اندازه 3 سوراخ باشد.

در اینجا ممکن است برای علاقمندان به یادگیری روش تانگ بلاک سوالی پیش بیاید: چرا لازم است برای نواختن سوراخ شماره 2، میزان بازبودن دهان از 4 سوراخ به اندازه 3 سوراخ تغییر کند؟ مگر پهنای قسمتی از بدنه ساز دهنی که در سمت چپ سوراخ شماره 1 قرار دارد به اندازه 2 سوراخ نیست؟ در پاسخ به این سؤال لازم است به نکته ظریفی دقت نمود: درست است که گفتیم در هنگام نواختن سوراخ شماره 4 دهان نوازنده به اندازه 4 سوراخ باز می شود و منتهی الیه سمت چپ زبان بر روی سوراخ شماره 1 قرار می گیرد، اما در این حالت لب های نوازنده نیز بخشی از آمباشور (Embouchure) را تشکیل می دهند. یعنی دو طرف سوراخ های شماره 4 و 1 توسط گوشه های دهان و بخشی از سطح مقطع گوشه های لب ها پوشیده می شود تا جریان هوای اضافی از دو طرف دهان به بیرون درز نکند.

TB برای این که بهتر به مفهوم فوق پی ببرید می توانید از یک آینه کمک بگیرید: جلوی آینه ای بایستید و سوراخ شماره 4 را به روش تانگ بلاک بنوازید. حالا ساز دهنی را کمی به سمت پایین کج کنید تا درپوش (Coverplate) بالایی آن از لب فوقانی فاصله بگیرد و فضای پشت ساز دهنی که در تماس با زبان و گوشه های دهان قرار گرفته است قابل رویت شود. لازم به ذکر است که باید مواظب باشید در حین کج کردن ساز دهنی و قطع کردن تماس آن با لب فوقانی، هیچ تغییری در آمباشور شما ایجاد نشود و اندازه دهان شما کماکان به اندازه 4 سوراخ باقی بماند. اگر در این وضعیت به موقعیت گوشه دهان بر روی ساز دهنی دقت کنید متوجه می شوید که محل تلاقی لب های فوقانی و تحتانی در گوشه های دهان به شکل یک سطح مقطع عرضی درآمده است که از منتهی الیه سمت چپ سوراخ شماره 1 به سمت چپ آن سوراخ امتداد می یابد و پهنای آن هم تقریباً به اندازه عرض یک سوراخ ساز دهنی می باشد. روشن است که این قسمت از سطح مقطع لب ها به عنوان بخشی از آمباشور (Embouchure) نوازنده چه نقش مهمی در جداکردن فضای داخل دهان از سوراخ های مجاور ایفا می کنند و مانع از به هدررفتن ناخواسته جریان هوا از دو طرف دهان می شوند.

حالا یک بار دیگر جلوی آینه بایستید و آزمایش فوق را در مورد سوراخ شماره 3 انجام دهید. اگر در این حالت دهان شما به اندازه 4 سوراخ باز باشد، سمت چپ زبان، قسمت سمت چپ بدنه ساز دهنی را (به اندازه یک سوراخ) اشغال می کند و منتهی الیه سمت چپ بدنه ساز دهنی نیز در تماس با لب ها قرار می گیرد به طوری که انتهای سمت چپ سطح مقطع لب ها تقریباً منطبق با لبه سمت چپ بدنه ساز دهنی (یا قدری در سمت راست این لبه) قرار می گیرد.

حالا اجازه دهید آزمایش فوق را در مورد سوراخ شماره 2 انجام دهیم: جلوی آینه بایستید، دهان را به اندازه 4 سوراخ باز نمایید و سوراخ شماره 3 را به روش تانگ بلاک بنوازید. سپس بدون این که تغییری در آمباشور خود بدهید، ساز دهنی را به اندازه یک سوراخ به سمت راست حرکت دهید تا سوراخ شماره 2 نواخته شود. اگر در این حالت به آینه نگاه کنید، متوجه می شوید که لبه سمت چپ ساز دهنی دیگر منطبق با لبه سمت چپ سطح مقطع عرضی لب ها نیست و به سمت راست جابجا شده است به نحوی که ممکن است در میانه این سطح مقطع یا منطبق بر لبه راست گوشه سمت چپ دهان واقع شده باشد و یا حتی کاملاً از گوشه دهان جدا شده باشد به طوری که فضای خالی کوچکی بین لبه سمت چپ ساز دهنی با گوشه سمت چپ دهان شکل گرفته باشد.

بسته به اندازه ساز دهنی و اندازه دهان و لب های نوازنده ممکن است هر یک از سه حالت فوق رخ دهد. بدترین حالت ممکن ، حالت آخری است چرا که در این حالت امکان دارد جریان هوای ناخواسته ای از شکاف کوچک موجود بین ساز دهنی با گوشه دهان عبور نماید و منجر به کم آوردن نفس و همچنین افت کیفی صدای ساز دهنی شود. در دو حالت اول نیز با این که شاید نشتی هوا (Air Leak) چندان قابل توجه نباشد، ولی در زمان جابجاشدن از سوراخ شماره 2 به سوراخ شماره 3 (یا سوراخ های بالاتر) گوشه ها و لبه سمت چپ ساز دهنی به لب های نوازنده و گوشه دهان گیر می کند و جابجاکردن ساز دهنی را با کندی و اشکال روبرو می کند.

بنابر مجموعه دلایلی که عنوان شد، بسیاری از نوازندگان ساز دهنی دیاتونیک ترجیح می دهند برای نواختن سوراخ شماره 2 به روش تانگ بلاک دهان خود را قدری جمع کنند تا فقط به اندازه 3 سوراخ باز باشد. در این صورت اگر فاصله لبه سمت چپ ساز دهنی تا لبه سمت راست سوراخ شماره 2 را به اندازه تقریباً 4 سوراخ در نظر بگیریم، یک چهارم سمت راست این فاصله به عبور جریان هوا از سوراخ شماره 2 اختصاص می یابد، یک دوم میانی آن (سوراخ شماره 1 و بخشی از بدنه ساز دهنی که در سمت چپ سوراخ شماره 1 واقع شده است) توسط زبان پوشیده می شود و یک چهارم سمت چپ این فاصله نیز به وسیله گوشه سمت چپ دهان و لب ها اشغال می شود. به این ترتیب لبه سمت چپ ساز دهنی تقریباً منطبق با لبه سمت چپ سطح مقطع عرضی لب ها قرار می گیرد و از مشکلاتی که پیش از این عنوان شد اجتناب می شود. همان طور که قبلاً هم گفتیم، برای نواختن ساز دهنی به روش تانگ بلاک لازم است که از آگاهی و تسلط دقیقی بر میزان بازبودن دهانتان در هر لحظه برخوردار باشید؛ یکی از دلایل این مسأله به همین قضیه سوراخ شماره 2 برمی گردد.

در اینجا بد نیست اشاره کنیم که برخی از نوازندگان ترجیح می دهند برای نواختن سوراخ شماره 2 (و همچنین سوراخ شماره 1) نوع آمباشور خود را از تانگ بلاک (Tongue Block) به پاکر / لیپ بلاک (Pucker / Lip Block) تغییر دهند. به عنوان مثال، مارک هامل (Mark Hummel) نوازنده ای است که سوراخ های شماره 2 و 1 را به روش پاکر / لیپ بلاک می نوازد ولی برای نواختن سوراخ شماره 3 و همچنین اکتاو میانی ساز دهنی از روش تانگ بلاک استفاده می کند. حتی برخی از نوازنده ها هستند که ترجیح می دهند از روش تانگ بلاک صرفاً در اکتاو میانی استفاده کنند و سوراخ شماره 3 را نیز به روش پاکر بنوازند. ولی شیوه اخیر چندان رایج نیست و در واقع اغلب نوازندگان بزرگ ساز دهنی بلوز برای نواختن سوراخ شماره 3 از روش تانگ بلاک استفاده می کنند.

در مورد سوراخ شماره 1 هم مانند سوراخ شماره 2 معمولاً آمباشور نوازنده تغییر می کند. در اینجا اوضاع قدری متفاوت است! اگر نوازنده بخواهد سوراخ شماره 1 را هم مانند سوراخ شماره 2 به روش تانگ بلاک بنوازد باید دهانش را به اندازه 2 سوراخ باز کند (تا لبه چپ ساز دهنی کماکان منطبق با لبه چپ گوشه دهان باقی بماند) که در این صورت بخش قابل توجهی از فضای داخل دهان (تقریباً نیمی از آن) به وسیله زبان اشغال می شود و فضای کمی برای عبور جریان هوا باقی می ماند که این مساله موجب ضعیف شدن صدای ساز دهنی و کم شدن طنین و قدرت صدای سوراخ شماره 1 خواهد شد. به همین دلیل اغلب نوازندگان ترجیح می دهند برای نواختن سوراخ شماره 1 از روش دیگری استفاده نمایند. ضمن اینکه در روش تانگ بلاک، بازکردن دهان به اندازه دو سوراخ قدری دشوار و نامتعارف است و بیشتر نوازنده ها عمده توان و نیروی خود را صرف یادگیری و تسلط یافتن بر نحوه بازکردن دهان در 3 اندازه دیگر (سه ، چهار و پنج سوراخ) می نمایند. پس از ارائه این توضیحات نوبت به آن می رسد که به دو رویکرد رایج برای نواختن سوراخ شماره 1 اشاره نماییم:

1- برخی نوازندگان برای نواختن سوراخ شماره 1 به روش پاکر / لیپ بلاک روی می آورند یعنی آمباشور خود را از تانگ بلاک به روش مذکور تغییر می دهند (مانند مارک هامل )

2- برخی نوازندگان تمایلی به تغییر آمباشور ندارند و از تکنیک تانگ سوییچ (Tongue Switch) استفاده می نمایند یعنی موقعیت زبانشان را در داخل دهان به گونه ای تغییر می دهند که سوراخ سمت چپ دهان نواخته شود و سوراخ های سمت راست توسط زبان پوشانده شوند (مانند دنیس گروئنلینگ )

این که شما کدام یک از این دو روش را برای نواختن سوراخ شماره 1 انتخاب کنید تا حد زیادی سلیقه ای است و بستگی به نظر خودتان دارد. هر روشی که برایتان راحت تر است و می توانید با آن صدای بهتری از سازتان درآورید، همان روش را برگزینید.

2- ساز دهنی کروماتیک:

همان طور که در مقاله روش پاکر در نواختن سازدهنی گفتیم و در ابتدای همین مقاله نیز عنوان شد ، عرض سوراخ ها در ساز دهنی کروماتیک بیشتر از ساز دهنی دیاتونیک است به طوری که فاصله چهار سوراخ در ساز دهنی دیاتونیک تقریباً برابر با فاصله سه سوراخ در ساز دهنی کروماتیک می باشد. برخی از نوازندگان ساز دهنی کروماتیک برای نواختن تک نت ها به روش تانگ بلاک دهانشان را به اندازه سه سوراخ باز می کنند و برخی دیگر دهانشان را به اندازه چهار سوراخ باز نگه می دارند. در هر دو حالت نواختن سوراخ های شماره 3 و 4 از اکتاو پایین به روش مشابه و بدون مشکل خاصی امکان پذیر است و هیچ نیازی به تغییر آمباشور (Embouchure) ندارد.

در ساز دهنی کروماتیک هم مانند ساز دهنی دیاتونیک بخشی از بدنه ساز دهنی که در سمت چپ سوراخ شماره 1 قرار دارد، معمولاً عرضی به اندازه دو سوراخ مجاور ساز دهنی دارد و بنابر همان دلایلی که درباره ساز دهنی دیاتونیک ذکر شد، برای نواختن سوراخ شماره 2 به روش تانگ بلاک لازم است دهان نوازنده به اندازه سه سوراخ باز باشد. بنابراین اگر روش معمول نوازنده در نواختن تک نت ها بر مبنای باز نگاه داشتن دهان به اندازه سه سوراخ ساز دهنی شکل گرفته باشد، برای نواختن سوراخ شماره 2 نیازی به تغییر آمباشور ندارد اما اگر نوازنده ای برای نواختن تک نت ها اندازه دهانش را براساس فاصله چهار سوراخه تنظیم کرده باشد، برای نواختن سوراخ شماره 2 باید دهانش را قدری جمع تر کند و اندازه آن را به فاصله ای معادل با سه سوراخ ساز دهنی برساند.

در مورد سوراخ شماره 1 اوضاع قدری پیچیده است! در این سوراخ می توان از همان دو راهکاری که در مورد سوراخ شماره 1 در ساز دهنی دیاتونیک اشاره کردیم (استفاده از تکنیک تانگ سوییچ یا تغییر دادن آمباشور به روش پاکر) استفاده کرد اما بد نیست که در این مورد به دو نکته دیگر نیز اشاره نماییم :

1- در برخی از مدل های سازدهنی کروماتیک مانند CX-12 و Amadeus از شرکت Honer و همچنین مدل های SC-56 و SC-64 از شرکت Suzuki طراحی بدنه ساز دهنی به صورتی است که انتهای سمت چپ آن (بخشی از بدنه که در سمت چپ سوراخ شماره 1 قرار می گیرد) بزرگ تر است و طول بیشتری دارد . به عنوان مثال طول مدل های 12 سوراخه Super Chromonica و Larry Adler 12 و Toots Mellow Tone همگی برابر با 15.5 سانتی متر است ولی طول مدل CX-12 و همچنین مدل ارتقا یافته آن با نام CX-12 Jazz معادل با 16.8 سانتی متر است و در مدل Amadeus که با همکاری ویلی برگر (Willi Burger) نوازنده چیره دست ایتالیایی طراحی شده است به حدود 19 سانتی متر می رسد . طراحی خاص این گونه ساز دهنی ها نوازنده را قادر می سازد تا سوراخ شماره 1 را هم مانند سوراخ شماره 2 بنوازد و نیازی به تغییر آمباشور یا اجرای تکنیک تانگ سوییچ نداشته باشد. با نگاه کردن به تصویر مدل Amadeus به خوبی متوجه این مساله می شوید .

Amadeus



2- برخی از نوازندگان ساز دهنی کروماتیک (به ویژه در سبک موسیقی کلاسیک) اصرار دارند که همیشه ساز دهنی را از سمت راست دهان بنوازند (Right Tongue Block) و هیچ گاه از تکنیک تانگ سوییچ استفاده نمی کنند (مانند فرانتس اشمل و تامی رایلی) و حتی برخی از آنها حاضر نیستند هیچ گونه تغییری در آمباشور خود ایجاد نمایند. به همین خاطر ممکن است برای نواختن تک نت ها دهانشان را به اندازه 2 سوراخ (یا کمتر) باز کنند تا در هنگام نواختن اکتاو پایینی ساز دهنی نیازی به تغییردادن آمباشور نداشته باشند. نمونه شاخص چنین روشی در نوازندگی فرانتس اشمل است که دهانش را به اندازه 2-1.5 سوراخ باز می کند و به قول خودش از روشی بین تانگ بلاک و پاکر استفاده می نماید. البته در روش مذکور استفاده از آکوردها به طرز مؤثری امکان پذیر نمی باشد و به همین جهت برای نواختن آثاری در سبک بلوز مناسب نیست. برای آشنایی بیشتر با روش نوازندگی فرانتس اشمل می توانید به مقاله مستر کلاس فرانتس اشمل – قسمت دوم مراجعه نمایید .

بدیهی است که انتخاب هر یک از روش های فوق برای نواختن سوراخ شماره 1 در ساز دهنی کروماتیک علاوه بر سلیفه فردی و تسلط تکنیکی، به مدل ساز دهنی و سبک موسیقی مورد علاقه شما نیز بستگی دارد.

مطالبی که تا این جای مقاله عنوان شد به شیوه صحیح نواختن تک نت ها (Single Notes) به روش تانگ بلاک (Tongue Block) اختصاص داشت. اما تسلط یافتن بر این روش نوازندگی، قابلیت های منحصر به فرد دیگری نیز در اختیار نوازنده قرار می دهد که از مهمترین آنها می توان به نواختن برخی افکت های خاص مبتنی بر آکورد و انواع فواصل موسیقایی (شامل فاصله اکتاو) اشاره کرد. در بخش بعدی این مقاله در مورد تکنیک های خاصی که در روش تانگ بلاک به کار می روند صحبت خواهیم کرد.

ترجمه و گردآوری مطالب : دلتا فریک – آبان 1390