مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
سازدهنی دیاتونیک : ساختمان 2
سازدهنی دیاتونیک : ساختمان 2

در قسمت قبلی ، ساختمان زبانه های سازدهنی و صفحات زبانه ای در سازدهنی دیاتونیک بررسی شد. بخش دوم از این مقاله به صحبت در مورد بدنه و درپوش های سازدهنی دیاتونیک اختصاص دارد.

3. بدنه ( Comb یا Body )

بدنه سازدهنی در حکم چهارچوبی است که سایر قسمت های سازدهنی بر روی آن سوار می شوند. معمولا شکل 4 گوشه دارد و گوشه های آن ممکن است نوک تیز یا صاف باشد (مثل مدل Harpmaster ) و یا این که حالت منحنی و گرد شده داشته باشد (مانند مدل Bluesmaster ).
قسمتی از بدنه سازدهنی را که در هنگام نواخته شدن در تماس مستقیم با لب ها و دهان نوازنده قرار می گیرد اصطلاحا لبه یا "دهنی" (Mouthpiece) می نامند. معمولا در سازدهنی دیاتونیک ، Mouthpiece بخشی از خود بدنه سازدهنی است اما در سازدهنی های کروماتیک به صورت بخشی مجزا است که به بنده سازدهنی پیچ می شود (مثل مدل Chromonica ) و گاهی هم به شکل بخشی جدانشدنی از خود درپوش ها طراحی می شود (مانند سازدهنی های سری CX ).

Mouthpiece در سازدهنی های دیاتونیک بیشتر اهمیت ارگونومیک دارد و نحوه طراحی آن می تواند نواختن سازدهنی را برای نوازنده تسهیل نماید اما در سازدهنی کروماتیک اهمیت عملکردی هم دارد چرا که فضای لازم برای حرکت اسلاید (Slide) را در پشت خود فراهم می کند.
در این قسمت از سازدهنی سوراخ هایی تعبیه شده است که تعداد آنها بستگی به مدل سازدهنی معمولا از 4 تا 14 سوراخ متغیر است. رایج ترین نوع سازدهنی دیاتونیک نوع 10 سوراخه (1o Hole Diatonic Harmonica) است و اکثریت قریب به اتفاق آهنگ های ضبط شده با سازدهنی دیاتونیک توسط همین نوع سازدهنی 10 سوراخه اجرا شده اند.
شکل و اندازه این سوراخ ها و فاصله بین آنها در مدل های مختلف فرق می کند. مثلا در مدل Speical 20 سوراخ ها به شکل مربع طراحی شده اند اما در مدل Marine Band سوراخ ها به شکل مستطیل هایی هستند که طول عمودی آنها بیشتر از عرض افقیشان است و فاصله بین سوراخ ها کمتر از مدل Special 20 است.

در پشت این سوراخ ها حفره هایی به شکل مکعب مستطیل وجود دارد که آنها را اصطلاحا "اتاقک" (Chamber) می نامند و وظیفه آنها ایجاد یک مجرا یا معبر مسقل برای هدایت جریان هوا به سمت هر یک از زبانه ها است. اندازه این اتاقک ها منطبق با زبانه و شکاف مربوطه است و از سمت سوراخ های بم به طرف سوراخ های زیر تدریجا کاهش می یابد.
جنس بدنه سازدهنی در برخی مدل ها از چوب است (مانند مدل Marine Band ) ، در برخی مدل ها پلاستیک است (نظیر مدل Special 20 ) و در یرخی مدل ها از جنس آلیاژهای فلزی است (مثل مدل Meisterklasse ). در مدل جدیدی که توسط کارخانه Hohner در سال 2007 به مناسبت یکصد و پنجاهمین سالگرد تاسیس این شرکت به بازار عرضه شد (با نام مدل 150th Anniversary ) بدنه سازدهنی از جنس پلاستیک های شفاف اکریلیک ساخته شده است به طوری که فضای داخل سازدهنی و زبانه های آن به راحتی قابل مشاهده است.

اعتقاد عمومی وسنتی بر این است که جنس بدنه سازدهنی بر جنس صدا (Timbre) و سونوریته سازدهنی موثر است اما دلایل متقنی در حمایت از این فرضیه وجود ندارد و هنوز در این مورد اختلاف نظر وجود دارد . در واقع اگر دو Comb هم اندازه با جنس مختلف را بین 2 سازدهنی جابجا کنید می بنید که صدایشان تفاوت چندان قابل توجهی نخواهد کرد و عوامل دیگری مانند نوع درپوش ها در این زمینه تاثیر بیشتری دارند.

نوازندگان مبتدی بهتر است از سازدهنی های با بدنه پلاستیکی استفاده کنند ؛ چون سازدهنی هایی که بدنه چوبی دارند موقع نواختن رطوبت موجود در دهان نوازنده را به خود جذب می کنند و در بخش هایی از بدنه چوبیشان برآمدگی هایی ایجاد می شود که موجب درد و سوزش و حتی زخمی شدن لب های نوازنده می شود. البته این مشکل بیشتر در مورد سازدهنی های قدیمی به چشم می خورد اما در سال های اخیر چوب های مرغوب تری برای ساخت سازدهنی به کار می رود که تخلخل کمتری دارند و در نیجه رطوبت را به میزان کمتری به خود جذب می نمایند.

جنس بدنه سازدهنی


اغلب نوازندگان حرفه ای از سازدهنی های با بدنه چوبی (به خصوص مدل Marine Band ) استفاده می کنند اما به دلایل زیر کمتر با بدنه چوبی مشکل پیدا می کنند:

1. نوازنده های پرتجربه پس از مدتی توانایی بیشتری برای کنترل تولید و جریان بزاق دهان خود به دست می آورند.
2. معمولا در حین هر اجرا سازدهنی مورد استفاده به تناوب و بر حسب گام مورد نیاز تعویض می شود و در نتیجه رطوبت زیادی در یک سازدهنی منفرد تجمع پیدا نمیکند.
3. اغلب نوازندگان حرفه ای از سازدهنی سفارشی (Custom Harmonica) استفاده می کنند که در آنها بدنه سازدهنی در طی مراحلی خاص بهینه سازی و در برخی موارد به صورت کامل تعویض می شود تا در نهایت تخلخل کمتری داشته باشد ورطوبت کمتری را به خود جذب نماید.

4. درپوش ها یا صفحات پوشاننده ( Covers یا Cover Plates )

این درپوش ها صفحاتی هستند که بر روی صفحات زبانه ای سوار می شوند و معمولا از جنس فلز هستند. نقش اصلی آنها حفاظت از زبانه های ظریف سازدهنی است. ضمن این که در دست گرفتن سازدهنی و نواختن آن را تسهیل می کنند.
اگر سازدهنی را به نحوی در دست بگیرید که سوراخ های با صدای بم در سمت چپ و سوراخ های با صدای زیر در طرف راست باشند ، در این حالت درپوشی را که در سطح فوقانی سازدهنی قرار می گیرد ، "درپوش فوقانی" (Upper Cover Plate) و درپوشی را که در سمت زیرین سازدهنی قرار دارد ، "درپوش تحتانی" (Lower Cover Plate) می نامند.


جنس این درپوش ها معمولا از جنس برنج (Brass) است و روی آن توسط فلز نیکل یا کروم پوشیده می شود. متاسفانه برخی افراد دچار حساسیت تماسی با فلزات نیکل و کروم می شوند و امکان نواختن این نوع سازدهنی ها برای آنها فراهم نیست. در این موارد می توان درپوش ها را با یک لایه نازک از نقره یا طلا پوشاند تا علائم این گونه حساسیت ها در وی بروز نکند.
در برخی مدل ها مانند Bluesmaster (از شرکت Suzuki ) جنس این درپوش ها از فولاد ضد زنگ (Stainless Steel) است که مقاومت و دوام بیشتری دارد.
در بیشتر موارد بر روی درپوش فوقانی شماره هایی در مقابل هر سوراخ سازدهنی نقش بسته است. این شماره ها از سمت سوراخ های بم شروع می شود و به طرف سوراخ های زیر پیش می رود ؛ به طوری که بم ترین سوراخ با شماره 1 و زیرترین سوراخ (در یک مدل 10 سوراخه) با شماره 10 مشخص می شود. البته در برخی موارد هم هیچ شماره ای بر روی درپوش ها وجود ندارد (مانند مدل Overdrive از شرکت Suzuki ).

شکل و فرم درپوش های سازدهنی بر جنس صدا (Timbre) و سونوریته آن موثر است. برای مثال طراحی درپوش ها در مدل Marine Band به گونه ای است که صدای صاف و شفافی را به گوش شنونده می رساند در حالی که در مدل Blues Harp صداهای زیر (Treble) تا اندازه ای کاهش می یابند و صدای ساز حالت گرفته تری دارد.

نحوه اتصال درپوش ها به سازدهنی در مدل های مختلف تفاوت دارد: در برخی مدل ها (مانند مدل Marine Band ) درپوش ها توسط میخ های کوچکی (Nail) به صفحات زبانه ای و بدنه سازدهنی متصل می شوند و در بعضی مدل ها (مثلا مدل Special 20 ) اتصال آنها به وسیله پیچ (Sccrew) برقرار می شود.
همچنین میزان پوشانندگی درپوش ها در مدل های مختلف تفاوت دارد. مثلا در مدل Bluesmaster درپوش ها تقریبا به طور کامل تمام عرض صفحات زبانه ای را می پوشانند اما در مدل Harpmaster عرض درپوش ها از صفحات زبانه ای کمتر است و در نتیجه بخشی از صفحات زبانه ای در سمت راست و چپ سازدهنی به صورت ازاد و برهنه باقی می ماند و در زمان نواختن سوراخ های دو انتهای سازدهنی ، لب های نوازنده در تماس مستقیم با صفحات زبانه ای قرار می گیرد.
معمولا در مدل هایی مانند Harpmaster در 2 گوشه طرفی درپوش ها یک شکاف عمودی وجود دارد که بخشی از جریان هوای عبوری از روی صفحات زبانه ای را به خارج از فضای بین این صفحات و درپوش ها هدایت می کند . طراحی این نوع درپوش را اصطلاحا "طرح باز" (Open Design) می نامند. از طرف دیگر در مدل هایی مثل Bluesmaster و Promaster دو طرف درپوش ها بسته است و منفذی برای خروج هوای اضافی ندارد. در نتیجه صدای سازدهنی بلندی بیشتری خواهد داشت. به این نوع درپوش ها "طرح بسته" (Enclosed Design) می گویند.

آخرین بخش از ساختمان سازدهنی دیاتونیک که لازم است به آن اشاره کنیم ،" بست" ها (Struts) است.
این بست ها در واقع میله هایی عمودی (از جنس پلاستیک و گاهی فلز) هستند که در قسمت پشت سازدهنی (سمت مخالف Mouthpiece ) بین صفحات زبانه ای و سطح داخلی درپوش ها قرار می گیرند و در واقع موجب تقویت و استحکام بیشترِ درپوش ها می شوند و از خم شدن آنها در برابر فشارها و ضربات وارد آمده به سازدهنی جلوگیری می کنند.


تهیه مطالب: دلتا فریک