مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
سازدهنی بلوز (Blues Harp) - قسمت سوم
BluesHarp2

در روند تکامل یافتن سبک بلوز ، انتخاب سازدهنی (دیاتونیک) به وسیله سیاهپوستان جنوب آمریکا به دلایل متعددی انتخابی بسیار طبیعی می نمود . چرا که سازی کوچک ، ارزان ، با دوام ، قابل حمل و یاد گرفتن آن برای افراد مبتدی آسان بود . از نظر موسیقایی سازدهنی جانشین جدید و مناسبی برای ساز Quills بود ، سازی که از کنار هم گذاشتن سه لوله نی در کنار هم تشکیل می شد (1) ؛ و از طرفی سازدهنی از ویولون یا فیدل (Fiddle) ارزان تر و نواختنش ساده تر بود و توانست جای آن را در موسیقی بلوز بگیرد (2) .

علاوه بر این سازدهنی قابلیت تقلید از هر نوع صدایی را داشت ، از صدای انسان گرفته تا صدای حیوانات ، صدای حرکت قطار و صدای سوت آن ، و همچنین صدای آکاردئون و کنسرتینا که در موسیقی کیژن (Cajun Music) به کار می رفت و نیز صدای کلارینت و کورنت که در موسیقی پیچیده تر Jazz در آن زمان نواخته می شد . (در مورد قابلیت سازدهنی در تقلید صدای قطار یا صدای حیوانات در مقاله سازدهنی بلوز – قسمت اول توضیح داده ایم ) .


گذشته از افکت هایی که نوازنده سازدهنی با تغییر دادن نحوه در دست گرفتن سازدهنی ایجاد می کرد ، قادر بود تنوع زیادی در رنگ و لحن صدا (Tone Color) ، نحوه شروع و تاکید بر روی نت ها (Attack) ، ویبراتو (Vibrato) ، ترمولو (Tremolo) و گلیساندو (Glissando) به دست آورد . در ضمن سازدهنی سه اکتاو مختلف در اختیار نوازنده قرار می داد ، در نواختن آکوردها و ملودی به یک اندازه قابلیت داشت ، و بلندی صدایش دامنه دینامیک و گسترده ای بود که از صدای سوت زدن آهسته تا صدای فریاد زدن بلند را در بر می گرفت . و تمام این ویژگیهای سازدهنی با توجه به اندازه کوچک و قیمت ارزانش بسیار چشمگیر می نمود .

 DaddyStovepipe احتمالا در پایان قرن نوزدهم تعداد بسیاری از سیاهپوستان آمریکا سازدهنی می نواخته اند اما اولین نمونه های سازدهنی سبک بلوز در سال 1924 ضبط شد . در این سال Johnny Watson ملقب به Daddy Stovepipe آهنگ Sundown Blues را ضبط کرد . این آهنگ نشان دهنده استفاده از سازدهنی برای نواختن سولو در همراهی با آواز به شیوه ملودیک و در سبک فولک است که به روش استریت هارپ (Straight Harp) یا اصطلاحا در پوزیشن اول اجرا شده است (3) .

اگر مدارک مختلف ثبت شده در مورد این نوازنده شگفت انگیز صحت داشته باشد ، وی در سال 1867 متولد شده است و در سالهای آغازین قرن بیستم به همراه گروه Rabbit Foot Minstrels در مناطق مختلف آمریکا به اجرای برنامه پرداخته است . در سالهای رکود اقتصادی آمریکا در مکزیک مشغول به کار بوده و در اواخر دهه 1930 عضو گروه های Zydeco در ایالت تگزاس بوده است (4) . Daddy Stovepipe در اوایل دهه 1940 به شهر شیکاگو رفت و تا زمان مرگش در سال 1963 از نوازندگان خیابان مکسول (Maxwell Street) بود (5) .

 LeecanCooksey در بین بهترین نوازندگان سازدهنی بلوز که در سال 1930 یا پیش از آن موفق به ضبط آثارشان شدند می توان به Robert Cooksey و Chuck Darling و Blues Birdhead اشاره کرد . مهارت Robert Cooksey در نواختن آهنگ های سبک Vaudeville با سازدهنی بود که آن را با چیره دستی بی مانندی اجرا می کرد . اغلب کارهای وی در همراهی با نوازنده گیتاری با نام Bobby Leecan در دهه های 1920 و 1930 ضبط شده است (6) . Chuck Darling نوازنده چیره دستی در سبک Ragtime بود و سبک نوازندگی پیچیده تری داشت که در آن از هر سه اکتاو سازدهنی به راحتی استفاده می نمود (7) . James Simons که با نام مستعار Blues Birdhead یا Harmonica Tim نیز شناخته می شد ، شاید بهترین نمونه ای باشد که نحوه استفاده از سازدهنی دیاتونیک را در دوران اولیه موسیقی سبک Jazz به ما نشان می دهد . نوع جمله بندی (Phrasing) و صدادهی ساز وی چیزی بین آثار Louis Armstrong (نوازنده افسانه ای ترومپت در سبک جز) و Johnny Dodds (مهمترین نوازنده کلارینت سبک جز در دهه 1920) در سال 1928 بود . شنیدن اجرای بی نقصی از موسیقی Jazz در آن سطح پیشرفته بر روی سازدهنی دیاتونیک امری شگفت انگیز و حیرت آورمی باشد و مایه تعجب است که چگونه از نوازنده بزرگی مانند Blues Birdhead تنها یک بار آهنگ ضبط شده است (8) .

JaybirdColeman اولین سولوهای ضبط شده سازدهنی در سبک کراس هارپ (که امروزه رایج ترین شیوه نواختن سازدهنی بلوز است) توسط Jaybird Coleman نوازنده ای از ایالت آلاباما اجرا شده که در فاصله سالهای 1927 تا 1930 در حدود 20 آهنگ ضبط کرد . در سبک نوازندگی وی آثاری از آوازهای مزرعه ای (Field Hollers) و آهنگ های شغلی دسته جمعی (Work Songs) شنیده می شود که در واقع سنگ بنای آهنگ های اولیه بلوز بوده اند (این نوع آهنگ ها را سرمنشا سبک بلوز و از فرم های بدوی آن می دانند که مدت ها قبل از شکل گیری منسجم تر سبک بلوز در قرن نوزدهم و حتی قبل از آن در بین سیاهپوستان جوامع روستایی و بردگان سیاهپوست رواج داشته است – م . ) . همچنین با گوش دادن به آثار Jaybird Coleman می توان به ادراک ناب و هیجان انگیزی از معنا و مفهوم موسیقی بلوز در دهه 1920 رسید (9) .

او در جریان جنگ جهانی اول به اجرای برنامه برای سربازان آمریکایی پرداخت و بعد از جنگ به همراه Big Joe Williams (نوازنده گیتار) در قالب بخشی از نمایش های گروه Rabbit Foot Minstrels به مناطق مختلفی در جنوب آمریکا مسافرت می کرد . مدتی را هم با گروه جاگ برمینگهام (Birmingham Jug Band) گذراند اما به نظر می رسد که بیشتر اوقاتش را به عنوان نوازنده ای محلی در نواحی Birmingham و Bessemer در ایالت آلاباما می گذراند تا این که یک سال قبل از مرگش ، در سال 1949 به ممفیس غربی نقل مکان کرد . Jaybird Coleman در طول فعالیتش سبک متمایز نوازندگیش را به تعداد زیادی از شهرهای بزرگ مناطق جنوبی آمریکا معرفی کرد و بسیاری از نوازندگان زمان خود را تحت تاثیر قرار داد . شاید یکی از بزرگ ترین عجایب تاریخ موسیقی بلوز این باشد که Jaybird Coleman در سال 1929 جزیی از گروه مخوف کو کلاکس کلان (Ku Klux Klan) بوده است (10) !


ترجمه و پی نوشت ها : دلتا فریک – آذر 1390


پی نوشت ها :

 Quills 1- ساز بادی Quills در واقع نوعی پن پایپ (Panpipe) است که توسط برده های ساهپوست در اواخر قرن هجدهم میلادی از آفریقا به آمریکا آورده شده و برای نواختن آهنگ های ساده توسط آنها استفاده می شده است . این ساز از چند لوله توخالی نی تشکیل شده است که به یکدیگر بسته می شوند و با فوت کردن به داخلشان به صدا در می آیند . با این که امروزه نام این ساز را خیلی کم می شنویم ، ولی در قرن نوزدهم سازی بسیار رایج در بین سیاهان مناطق جنوبی آمریکا بوده است . از صدای این ساز نمونه های ضبط شده معدودی بر جای مانده است که مهمترین آنها 8 آهنگی است که در فاصله سال های 1927 تا 1929 توسط هنری تامس (Henry Thomas) خواننده و نوازنده اهل تگزاس (ملقب به Ragtime Texas ) برای شرکت Vocalion ضبط شده است .

برای آشنایی بیشتر با صدای این ساز می توانید به آهنگ های Bull Doze Blues و Old Country Stomp با اجرای هنری تامس گوش دهید .

از دیگر نمونه های ضبط شده از صدای این ساز می توان به کارهای سید همفیل (Sid Hemphill) – نوازنده اهل می سی سی پی - و الک اسکیو (Alec Askew) اشاره کرد که توسط آلن لومکس (Alen Lomax) محقق و پژوهشگر برجسته موسیقی مردمی و فولکلور آمریکایی و در جریان سفرهایی که به مناطق جنوبی آمریکا انجام می داد با استفاده از دستگاه های سیار ضبط صدا ثبت شده است .

2- فیدل (Fiddle) یک نام عمومی است که برای برخی سازهای زهی آرشه ای مانند ویولون (Violin) و ویولا (Viola) به کار می رود . از آنجا که در موسیقی بلوز و فولک آمریکا از ویولا استفاده نمی شود ، واژه فیدل در این نوع موسیقی ها اغلب به مفهوم ویولون به کار می می رود . ویولون در قرن هفدهم میلادی توسط مهاجران اروپایی به آمریکا آورده شد و از سازهای اصلی مورد استفاده در موسیقی مردمی آن زمان به شمار می رفت . این ساز در بین سیاهان آمریکا نیز رواج داشت و از محبوبیت زیادی برخوردار بود تا جایی که Paul Oliver (پژوهشگر برجسته موسیقی بلوز) از این ساز در کنار بانجو (Banjo) به عنوان دو ساز اصلی رایج در بین برده های سیاهپوست نواحی جنوبی در قرن نوزدهم نام برده است . اقبال سیاهان به این ساز زهی تا اوایل قرن بیستم میلادی ادامه داشت به طوری که در آهنگ های مذهبی (Gospel) و آثار بلوز برجای مانده از دوران قبل از جنگ جهانی دوم (Pre-War Blues) ، دست کم نام 70 نوازنده فیدل به عنوان هنرمند اصلی یا نوازنده همکار ثبت شده است . تصویر زیر گروه Mobile Strugglers را نشان می دهد که عمدتا در دهه 1940 به عنوان یک گروه زهی روستایی (Rural String Band) فعالیت داشتند .

MobileStrugglers

یکی از نخستین نمونه های ضبط شده فیدل در سبک بلوز متعلق به نوازنده ای است به نام Robert Robbins که در سال 1924 بسی اسمیت (Bessie Smith) را در اجرای 5 آهنگ بلوز همراهی کرده است . جالب است بدانید که لانی جانسون (Lonnie Johnson) که یکی از پرکار ترین و تاثیرگذار ترین نوازندگان گیتار بلوز در دهه 1920 محسوب می شود ، در ابتدا نوازنده فیدل بود و چند آهنگ شاخص هم در این زمینه از خود به یادگار گذاشته است که برای نمونه می توان به آهنگ های Falling Rain Blues (ضبط شده در سال 1925) و همچنین آهنگ بی کلامی با عنوان Five O’Clock Blues (ضبط شده در سال 1926) اشاره کرد . همچنین بیگ بیل برونزی (Big Bill Broonzy) که از پایه گذاران و پیشگامان سبک شیکاگو بلوز (Chicago Blues) محسوب می شود ، قبل از نواختن گیتار در نواختن فیدل به مهارت خوبی رسیده بود و اولین آثار ضبط شده از وی در اوایل دهه 1930 (پس از نقل مکانش به شیکاگو) نشان دهنده مهارت های وی در نوازندگی فیدل می باشد . هر دوی این نوازنده ها بعد از مدتی نواختن فیدل را به طور کامل کنار گذاشتند به طوری که لانی جانسون از اواخر دهه 1920 و بیگ بیل برونزی از اواسط دهه 1930 صرفا به عنوان نوازندگان گیتار شناخته می شدند .

 MemphisJugBand به جز آثار اولیه بلوز ، استفاده از این ساز در گروه های جاگ (Jug Band) نیز رواج داشت و برای نمونه می توان به گروه جاگ ممفیس (Memphis Jug Band) اشاره کرد که از Milton Robie و Charlie Pierce به عنوان نوازنده فیدل بهره می گرفت (تصویر روبرو) . نوازندگان فیدل در می سی سی پی شیوه خاصی در نوازندگی داشتند که از آن در آثار اولیه دلتا بلوز (Delta Blues) استفاده می کردند . از جمله نوازندگان مطرح این ناحیه می توان به هنری "سان" سیمز (Henry “Son” Sims) اشاره کرد ؛ نوازنده ای قدیمی و کهنه کار که از سال 1910 به همراه چارلی پاتن (Charlie Patton) – که بعدها به نوازنده گیتار مطرحی بدل شد – به اجرای موسیقی می پرداخت و در سال های 1929 و 1930 در ضبط دوازده آهنگ با چارلی پاتن همکاری داشت . وی در سال 1941 به همراه مادی واترز (Muddy Waters) - چهره اسطوره ای موسیقی بلوز - در استودیو حاضر شد و تا اواخر دهه 1940 به اجرای موسیقی در شهر کلارکسدیل (Clarksdale) مشغول بود . برای آشنایی با سبک این نوازنده می توانید به یکی از آهنگ های وی به نام Tell Me Man Blues گوش دهید .

 Baxters از دیگر نوازندگان معروف فیدل در سال های 1920 می توان به اندرو بکستر (Andrew Baxter) اشاره کرد که به همراه پسرش جیم بکستر – نوازنده گیتار – گروه دو نفره ای به نام برادران بکستر (Baxter Brothers) تشکیل داده بودند و در ایالت جورجیا به نوازندگی مشغول بودند . آنها با یک گروه سفیدپوست اهل جورجیا به نام Georgia Yellow Hammers همکاری داشتند و حتی توانستند به همراه یکدیگر در استودیو حاضر شوند و چند آهنگ را به صورت مشترک اجرا و ضبط نمایند . این همکاری استودیویی که در تابستان سال 1927 و در شهر شارلوت ایالت کارولینای شمالی به انجام رسید ، با توجه به جو تبعیض نژادی رایج در آن زمان اتفاقی بسیار عجیب و غیر عادی به نظر می رسید و در واقع یکی از اولین نمونه های ثبت شده از این نوع در تاریخ موسیقی کانتری بلوز به شمار می رود . به آهنگ G-Rag که حاصل این همکاری است گوش دهید .


 MississippiSheiks از اواسط دهه 1930 محبوبیت فیدل در موسیقی بلوز رو به افول رفت . به عنوان مثال گروه Mississippi Sheiks که یکی از محبوب ترین گروه های زهی (String Band) در موسیقی بلوز آن زمان به شمار می رفت و بیش از 80 آهنگ ضبط شده به نام خود ثبت کرده بود ، برای آخرین بار در سال 1935 بود که فرصت یافت در استودیو حضور داشته باشد و از آن به بعد دیگر هیچ اثری از این گروه ضبط نشد . و این در حالی بود که اعضای این گروه عمدتا از خانواده ای به نام Chatmon بودند که از اقوام نزدیک چارلی پاتن (Charlie Patton) و در سرتاسر ناحیه دلتای می سی سی پی نوازندگانی محبوب و سرشناس بودند . به عنوان مثال مادی واترز در مصاحبه ای گفته بود که این گروه را به خوبی به خاطر می آورد و گاهی ده مایل پیاده راه می رفته تا بتواند خودش را به تماشای اجراهای این گروه برساند . اما محو شدن تدریجی فیدل از عرصه موسیقی بلوز چندان هم عجیب نبود و عوامل متعددی را می توان در این زمینه تاثیر گذار دانست .

شاید مهمترین دلیل این مساله رواج یافتن فزاینده گیتار بود که نوازندگان مطرح و تاثیر گذاری چون لانی جانسون و بیگ بیل برونزی نیز آن را به عنوان ساز اصلی خود انتخاب کرده بودند . علت دیگرش این بود که ساز فیدل کمی قدیمی به نظر می رسید و برای همراهی با سبک های جدیدی که در حال شکل گرفتن و عرضه شدن به بازار موسیقی بودند مناسب به نظر نمی رسید . به خصوص از وقتی که سیاهان مناطق جنوبی مهاجرت به شهرهای شمالی مانند شیکاگو را در پیش گرفتند و موسیقی متداول در بینشان با استفاده از گیتار الکتریک و آمپلیفایر و افزودن بیس و درامز به تدریج رنگ و بویی شهری گرفت . ضمن این که به نظر می رسید سازدهنی دیاتونیک می تواند جانشین شایسته ای برای آن باشد چون علاوه بر این که ارزان بود ، صدای بلندی داشت و مثل ویولون نیاز به تمرینات سنگین و طولانی مدت نداشت ، از ویژگی هایی مشابه با فیدل برخوردار بود که آن را برای استفاده در موسیقی بلوز مناسب می کرد . مثلا نوازنده سازدهنی می توانست همانند نوازنده فیدل نت هایی کشدار و طولانی اجرا کند ، انواع ویبراتو و ترمولو و گلیساندو را بر روی آن پیاده کند ، نت ها را به شکل جفت نت (Double Note or Double Stop) بنوازد و – شاید مهمتر از همه – با کمک تکنیک بندینگ (Bending) به اجرای فواصل کوچکتر از نیم پرده که از ویژگی های شاخص گام بلوز (Blues Scale) به شمار می روند بپردازد .

در واقع اگر به برخی از نمونه های سازدهنی بلوز که در دهه 1930 اجرا شده اند گوش دهید به مشابهت صدا و سبک اجرایی آن با ساز فیدل پی می برید . به عنوان نمونه می توانید به بخشی از آهنگ Somebody’s Got To Help You با اجرای گروه Mississippi Sheiks گوش دهید : سولوی فیدل در این آهنگ شباهت جالبی با سولوهای سازدهنی بلوزی که از دهه 1930 به یادگار مانده است دارد و به نظر می رسد که نوازندگان اولیه سازدهنی بلوز در نواختن سولوها تا حدودی از نوازندگان فیدل تاثیر گرفته باشند .
همچنین به عنوان مثالی دیگر آهنگ Baby Please Don’t Go را در نظر بگیرید ؛ آهنگی که امروزه یکی از استانداردهای موسیقی بلوز (Blues Standard) محسوب می شود و توسط بسیاری از خواننده ها و گروه های برجسته بلوز و راک بازنوازی و بازخوانی شده است . اجرای منتشر شده از بیگ جو ویلیامز در سال 1941 که از جان لی ویلیامسون (John Lee Williamson) در نقش نوازنده سازدهنی بهره گرفته بود ، معروف ترین و شناخته شده ترین نسخه این آهنگ قلمداد می شود و در واقع همان نسخه ای است که توسط بسیاری از موزیسین های بعدی مورد تقلید قرار گرفته است (به بخشی از این آهنگ گوش دهید) . جالب است بدانید که این دو نوازنده یک بار دیگر در سال 1947 اقدام به ضبط این آهنگ نمودند و در این نسخه جان لی ویلیامسون به جای شیوه مرسوم کراس هارپ (که در اجرای سال 1941 استفاده کرده بود) ، پوزیشن اول را برای نواختن سازدهنی انتخاب کرده است .

اما در نسخه اولیه این آهنگ که در پاییز سال 1935 به وسیله Big Joe Williams اجرا شده بود ، به جای سازدهنی از صدای فیدل برای همراهی با آواز و گیتار بیگ جو ویلیامز استفاده شده بود . نوازنده فیدل در این آهنگ چیسی کالینز (Chasey Collins) بود که درضبط سه آهنگ دیگر نیز بیگ جو ویلیامز را همراهی کرده بود (آهنگ های Wild Cow Blues و Stack O’Dollars و Worried Man Blues ) . همچنین یک نوازنده واشبورد (Washboard) به نام Kokomo در این آهنگ حضور داشت . ViolinSingtheBluesforMe ترکیب این سازها جلوه ای کاملا روستایی به این آهنگ داده است که به خوبی معرف نحوه اجرای موسیقی بلوز در بخشی از نواحی روستایی می سی سی پی در اوایل دهه 1930 می باشد . به بخشی از این آهنگ گوش دهید .

آلبوم Violin, Sing The Blues For Me نمونه خوبی است از نحوه استفاده از فیدل در موسیقی بلوز مربوط به اوایل قرن بیستم . در این آلبوم آهنگ هایی از نوازندگان مطرح فیدل مثل هنری سان سیمز (Henry “Son” Sims) ، اندرو بکستر (Andrew Baxter) و لانی چتمون (Lonnie Chatmon) - عضو گروه Mississippi Sheiks گرفته تا گروه های کمتر شناخته شده ای مانند Mobile Strugglers گردآوری شده است .

3- جانی واتسون (Johnny Watson) ملقب به ددی استوو پایپ (Daddy Stovepipe) در سال 1867 در آلاباما به دنیا آمد . اواخر قرن بیستم بود که شروع به نواختن گیتار دوازده سیمه و سازدهنی نمود و به عنوان بخشی از گروه نمایشی و موزیکال Rabbit Foot Minstrels به اجرای زنده موسیقی در ایالت های جنوبی آمریکا مشغول شد . در دهه 1920 به شکل یک گروه یک نفره (One-Man Band) در خیابان مکسول (Maxwell Street) در شهر شیکاگو فعالیت می کرد . در سال 1924 برای اولین بار وارد استودیویی در شهر ریچموند شد و سه آهنگ ضبط کرد: Sundown Blues و Stove Pipe Blues و Tidewater Blues . دومین بار حضورش در استودیو سال 1927 و این بار در شهر برمینگهام در ایالت آلاباما بود که حاصل آن دو اهنگ Black Snake Blues و Tuxedo Blues بود . آهنگ های بر جای مانده از این دو جلسه استودیویی که برای شرکتی موسوم به Gennett ضبط شده اند چندان جالب و جذاب نیستند و کیفیت صوتی خوبی هم ندارند .
 AlabamaBCDB اما آهنگ هایی که در سال های 1931 و 1935 به همراه همسرش Mississippi Sarah ضبط کرده است (مثل آهنگ Greenville Strut ) جزو نمونه های خوب موسیقی Jug Band به شمار می روند . همان طور که در مقاله پوزیشن ها در سازدهنی اشاره کردیم ، آهنگ Greenville Strut که در سال 1931 با همکاری شرکت ضبط و پخش وکالیون (Vocalion Records) منتشر شده است ، جزو نخستین آهنگ های ضبط شده در پوزیشن دوازدهم محسوب می شود . این آهنگ را می‌توانید در آلبومی به نام Alabama Black Country Dance Bands 1924- 1949 (DOCD – 5166) پیدا کنید و گوش دهید . همچنین می توانید آهنگ فوق را در 2 آلبوم دیگر نیز پیدا کنید : آلبوم Ruckus Juice & Chitlins, Vol. 2: The Great Jug Bands و همچنین آلبوم Blowing The Blues: A History of Blues Harmonica . در صورتی که به آلبوم های فوق دسترسی ندارید ، می توانید آهنگ Greenville Strut را از اینجا دریافت کنید و گوش دهید .

DaddyStovepipeMaxwellStreet

با مرگ Mississippi Sarah در سال 1937 دیگر فرصتی برای همکاری آنها نبود و ددی استووپایپ هم محل اقامتشان در شهر Greenville را ترک کرد تا به کارش به صورت یک نوازنده دوره گرد ادامه دهد . آخرین باری که در استودیو حاضر شد در سال 1961 (در سن 94 سالگی!) و به دعوت Paul Oliver (منتقد و پژوهشگر خبره در عرصه موسیقی بلوز) بود که اجراهای زنده وی و چند هنرمند دیگر بلوز را در خیابان مکسول در شهر شیکاگو (پاتوق نوازنده های خیابانی در آن زمان) ضبط کرد و به صورت یک صفحه LP به نام Blues From Maxwell Street منتشر کرد . تا جایی که نگارنده اطلاع دارد این صفحه نایاب (Heritage HLP 1004) تا کنون به شکل سی دی صوتی منتشر نشده است اما خوسبختانه یادداشت های Paul Oliver را برای این آلبوم می توان از اینجا دریافت و مطالعه کرد . وی در سال 1963 در شهر شیکاگو چشم از جهان فرو بست .

Daddy Stovepipe را نباید با نوازنده دیگری به نام استوو پایپ شماره 1 (Stovepipe No.1) اشتباه گرفت ؛ نوازنده ای که ساکن Cincinnati بود و او هم از آن هنرمندانی بود که به شکل گروه یک نفره (One Man Band) فعالیت می کرد یعنی به طور همزمان گیتار ، سازدهنی و سازهای کوبه ای را می نواخت.

4- موسیقی زایدکو (Zydeco) سبک خاصی از موسیقی فولک رایج در نواحی جنوبی ایالت لوییزیانا است که عمدتا از تلفیق ملودی های فرانسوی با موسیقی بلوز به وجود آمده است و عناصری از موسیقی لاتین را نیز شامل می شود . آهنگ های فرانسوی و ایرلندی اجرا شده با فیدل و ویولون ، آهنگ های آلمانی اجرا شده با آکاردئون ، ملودی های رایج در میان فرانسوی زبان های کانادایی ، موسیقی برگرفته از فرهنگ سرخپوستان آمریکایی ، ریتم های موسیقی هاییتی و موسیقی بلوز از عناصر تشکیل دهنده این نوع از موسیقی رایج در بین مردم چندرگه این منطقه از آمریکا هستند . انواع آکاردئون ، فیدل و واشبورد (Washboard) از جمله سازهای رایج در این موسیقی هستند .

 CliftonChenier کلیفتون شنییر (Clifton Chenier) – ملقب به سلطان زایدکو (King of Zydeco) - مشهورترین موسیقیدان این سبک است که با نوآوری هایش در اواسط دهه 1950 توانست توجه سایر مردم دنیا را به این نوع موسیقی جلب نماید . برای آشنایی بیشتر با سبک این نوازنده به یکی از آهنگ هایش با نام Zydeco Stomp گوش دهید . توانایی وی در اجرای آهنگ های بلوز با آکاردئون موجب شد تا برخی شرکت های تهیه کننده آثار بلوز مانند Chess و Alligator نیز به کارهایش علاقه مند شوند و در ضبط و پخش آلبوم هایش با وی همکاری نمایند . آلبوم I’m Here که توسط شرکت Alligator Records تهیه شده بود جایزه معتبر گرمی (Grammy Award) را در سال 1983 برایش به ارمغان آورد .


وقتی نوازندگان سازدهنی به کمک روش تانگ بلاک از نواختن فواصل اکتاو در اجرای آهنگ های بلوز بهره می گیرند صدای سازدهنی شباهت جالبی با صدای آکاردئون پیدا می کند که یادآور آهنگ های سبک زایدکو می باشد . برای نمونه به بخشی از آهنگ Who's Lovin' You با اجرای Rockin’ Dopsie (یکی دیگر از بزرگان موسیقی زایدکو ، ملقب به شاهزاده زایدکو) گوش دهید که به خوبی شباهت صدای این دو ساز زبانه آزاد (Free Reed) را یادآوری می کند . همچنین در برخی آثار زایدکو از صدای سازدهنی در کنار آکاردئون استفاده می شود که برای نمونه می توان به آهنگ Harmonica Zydeco از آثار کلیفتون شنییر اشاره کرد که در آن ویلبرت میلر (Wilbert Miller) نواختن سازدهنی را بر عهده داشته است .

DaddyStovepipe1959 5- خیابان مکسول (Maxwell Street) در آن زمان مرکز موسیقی بلوز در شهر شیکاگو بود و بسیاری از نوازندگان بزرگ سبک بلوز فعالیت حرفه ای خود را با نواختن در گوشه و کنار خیابان مکسول شروع کردند . این خیابان امروزه دیگر وجود ندارد اما برای درک بهتر نحوه اجرای موسیقی در این خیابان می توانید فیلم Blues Brothers 2000 را تماشا کنید : در این فیلم گوشه ای از نوازندگی John Lee Hoker به همراه Homesick James و با همراهی Big Walter Horton در نقش نوازنده سازدهنی در خیابان مکسول به تصویر کشیده شده است . تصویر روبرو ددی استوپایپ (Daddy Stovepipe) را نشان می دهد که در سال 1959 در گوشه ای از خیابان مکسول به اجرای موسیقی مشغول است .

6- رابرت کوکسی (Robert Cooksey) نوازنده سیاهپوستی بود که اولین بار به سال 1924 در استودیو حضور یافت تا خواننده ای به نام وایولا مک کوی (Viola McCoy) را در ضبط آهنگ هایی برای شرکت Vocalion همراهی نماید . حاصل این همکاری را می توان جزو نخستین نمونه های ضبط شده از صدای سازدهنی دیاتونیک دانست که در واقع به فاصله چند ماه پس از آهنگ My Doggone Lazy Man منتشر شد (برای اطلاعات بیشتر در مورد این آهنگ به پی نوشت شماره 1 در مقاله پوزیشن ها در سازدهنی مراجعه نمایید) . مهمترین اثر بر جای مانده از رابرت کوکسی در این حضور استودیویی آهنگ West Indies Blues است که توسط شرکت داکیومنت (Document Records) در سی دی دوم از مجموعه کامل آثار وایولا مک کوی منتشر شده است . در سال بعد وی توانست یک بار دیگر در استودیوحضور یابد و این بار خواننده معروف دیگری را به نام سارا مارتین (Sara Martin) همراهی نماید . حاصل همکاری آنها 4 آهنگ بود که برای شرکت Okeh ضبط شد .

LeecanCookseyLP سرانجام دو سال بعد بود که به یک نوازنده گیتار و بانجو به نام Bobby Leecan پیوست و فعالیت خود را در قالب گروه دو نفره موسوم به Leecan & Cooksey ادامه داد . آنها هر دو در محله هارلم اقامت داشتند و در ابتدا به همراه یک نوازنده بانجو به نام Luny Banstory گروه سه نفره ای را با عنوان Jazzing Three تشکیل داده بودند که در رستوران ها و باشگاه های هارلم به اجرای موسیقی می پرداختند . نوازنده بانجوی این گروه در جریان یک حادثه تیراندازی در اوایل سال 1926 کشته شد و به همین خاطر شش ماه بعد از این حادثه که آنها با حضور در استودیو چند صفحه برای شرکت Victor ضبط کردند ، یک نوازنده گیتار و ماندولین به نام آلفرد مارتین (Alfred Martin) به جمعشان اضافه شده بود . آهنگ های اجرا شده توسط این گروه سه نفره تحت عنوان South Street Trio منتشر شد و فروش نسبتا خوبی داشت که باعث شد شرکت ویکتور آنها را برای همراهی با چند خواننده دیگر نیز به کار بگیرد . همکاری این دو نوازنده تا سال 1928 به طور مستمر ادامه داشت و خوشبختانه حاصل این همکاری ها نیز در قالب دو سی دی توسط شرکت داکیومنت منتشر شده است ( سی دی اول و سی دی دوم ) .

سبک کاری آنها آمیزه ای از موسیقی بلوز ، فولک ، رگتایم (Ragtime) ، وودویل (Vaudeville) و جز (Jazz) آن زمان بود و در پرونده هنریشان سابقه همکاری با برخی بزرگان موسیقی Jazz مانند Thomas Morris (نوازنده برجسته کورنت ) و Fats Waller (نوازنده نامدار پیانو و ارگان) نیز ثبت شده است . به همین خاطر اغلب آثار برجای مانده از رابرت کوکسی در پوزیشن اول اجرا شده اند ، پوزیشنی که در آن بیشتر از نت های اکتاو بالایی و میانی سازدهنی دیاتونیک استفاده می شود. همانند سایر نوازندگان قدیمی سازدهنی بلوز ، وی از روش تانگ بلاک (Tongue Block) برای نواختن سازدهنی استفاده می کرد و به نظر می رسد که تکنیک بندینگ (Bending) را هم به روش تانگ بلاک اجرا می کرده است . به اعتقاد برخی از صاحب نظران سبک نوازندگی رابرت کوکسی در شکل گیری سبک خاص نوازندگی باب دیلان (Bob Dylan) موثر بوده است . به یکی از آثار این زوج هنری با عنوان Washboard Cut Out که در سال 1927 ضبط شده است گوش دهید .
همچنین با مراجعه به این صفحه می توانید فهرست کاملی از آثار این دو نوازنده را مشاهده نمایید . با این که آنها در اواخر دهه 1920 فعالیت زیادی در استودیوهای شهر نیویورک داشتند اطلاعات اندکی در موردشان یافت شده است که عمده آنها به کمک پژوهش های Paul Oliver گردآوری شده است . رابرت کوکسی در سال 1969 از دنیا رفت در حالی که هیچ عکسی از خود بر جای نگذاشته است .

ChuckDarling 7- در مورد چاک دارلینگ (Chuck Darling) اطلاعات بسیار اندکی وجود دارد . بیشتر کارهای وی به همراه گیتاریستی به نام Bill Simmons اجرا شده است و آهنگ های بر جای مانده از او مهارت قابل توجهش را در استفاده از سازدهنی به عنوان سازی کاملا ملودیک (و نه صرفا ریتمیک) برای اجرای آهنگ هایی در سبک پاپ و رگتایم نشان می دهد . او از آن دسته نوازندگان قدیمی سازدهنی بلوز به شمار می رود که قادر بود در هر سه اکتاو سازدهنی به خوبی از تکنیک بندینگ (Bending) برای نواختن ملودی ها استفاده نماید . به عنوان نمونه می توان به دو آهنگ Blowin’ The Blues و Harmonica Rag اشاره کرد که هر دو در آلبوم Harmonica Blues منتشر شده اند . این آلبوم که در سال 1991 توسط شرکت یازو (Yazoo Records) منتشر شده است دربرگیرنده تعدادی از آثار قدیمی و فوق العاده سازدهنی بلوز است که در طی ده های 1920 و 1930 ضبط شده اند . با مراجعه به این صفحه می توانید آهنگ Harmonica Rag را که در سال 1930 ضبط شده است گوش دهید . از این نوازنده قدیمی هیچ تصویری ثبت نشده است .

8- جیمز سیمونز (James Simons) ملقب به بلوز بردهد (Blues Birdhead) یا "هارمونیکا تیم" (Harmonica Tim) اهل نورفولک ایالت ویرجینیا و از نخستین نوازندگانی بود که به اجرای آهنگ های سبک جز (Jazz) با سازدهنی دیاتونیک روی آورد . سبک نوازندگی وی و نوع آهنگ هایی که برای اجرا انتخاب کرده است به وضوح نشان دهنده تاثیرپذیری وی از لویی آرمسترانگ (Louis Armstrong) نوازنده افسانه ای ترومپت در موسیقی جز (Jazz) می باشد .

GreatHarpPlayers وی نخستین نوازنده ای است که تکنیک Overblow را در اثری ضبط شده اجرا نموده است . این تکنیک پیشرفته نوازندگی در اواخر دهه 1980 بود که توسط هاوارد لیوی (Howard Levy) در سطحی گسترده به کار گرفته شد اما اولین نمونه ضبط شده ای که از اجرای این تکنیک موجود است به سال ها قبل بر می گردد . در واقع این بلوز بردهد بود که در سال 1929 در آهنگی به نام Mean Low Blues از تکنیک فوق استفاده کرد . این آهنگ را می توانید در آلبومی به نام Essential Recordings of Blues Harmonica که در سال 1996 توسط شرکت Indigo منتشر شده است پیدا کنید و گوش دهید . در میزان ششم از کروس دوم این آهنگ (تقریبا در ثانیه 48 ) از تکنیک Overblow در سوراخ شماره 6 سازدهنی برای نواختن فاصله هفتم کاسته (در پوزیشن اول) استفاده شده است (به این قطعه از آهنگ گوش دهید) .

از این نوازنده تنها چهار آهنگ ضبط شده است که دو تای آنها – Mean Low Blues و Harmonica Blues – با نام خودش ضبط شده است و دو تای دیگر – آهنگ های Don’t Mistreat Your Good Boy Friend و Get Up Off That Jazzphone – با همراهی گروهی به نام The Bubbling-Over Five پخش شده است . با مراجعه به آلبوم ارزشمند Great Harp Players 1927-1936 که توسط شرکت Dcoument Records منتشر شده است ، می توانید هر چهار آهنگ برجای مانده از بلوز بردهد را پیدا نمایید .

JaybirdColeman2 9- برل سی. کولمن (Burl C. Coleman) ملقب به "جی برد" کولمن (Jaybird Coleman) در سال 1896 در نزدیکی شهر کوچک Gainsville در ایالت آلاباما به دنیا آمد و از همان دوره کودکی و نوجوانی نواختن سازدهنی را آغاز کرد . در جریان جنگ جهانی اول به خدمت ارتش درآمد و در همین دوران بود که همقطارانش به وی لقب جی برد (Jaybird) دادند . او بعد از جنگ به شهر Birmingham آلاباما رفت ، جایی که در خیابان هایش به خواندن آواز و نواختن سازدهنی می پرداخت . در فاصله سال های 1922 تا 1924 به همراه بیگ جو ویلیامز (Big Joe Williams) – خواننده و گیتاریست معروف بلوز – به عضویت گروه نمایشی – آوازی Rabbit Foot Minstrels در آمد که در نواحی جنوبی ایالات متحده به اجرای برنامه می پرداخت . همکاری این دو نوازنده بعدها در گروه جاگ برمینگهام (Birmingham Jug Band) نیز تداوم داشت . بعد از مدتی در شهر Bessemer آلاباما سکنی گزید و به همراه همسرش ، آیرین ، به خوانندگی در کلیسای محلی و همچنین نواختن سازدهنی در خیابان ها و مراسم جشن و مهمانی مشغول شد .

نخستین حضور وی در استودیو به سال 1927 بر می گردد که منجر به انتشار چند آهنگ توسط شرکت های کوچکی مانند Gennett و Silvertone و Black Patti شد . نام وی در برخی از آهنگ های منتشر شده در این دوره Rabbits Foot Williams عنوان شده است . آثار برجای مانده از جی برد کولمن اغلب به صورت انفرادی (آواز و سازدهنی) و تعداد اندکی از آنها با همراهی پیانو ضبط شده است . بر پایه مدارک به دست آمده وی با نام مستعار Frank Palmes نیز اقدام به ضبط دو آهنگ با مضامین معنوی - مذهبی نموده است (آهنگ های Ain’t Gonna Lay My ‘ligion Down و Troubled ‘about My Soul ) .

JaybirdColemanAlbum همچنین برخی از پژوهشگران موسیقی بلوز معتقدند که وی نوازنده سازدهنی در معدود آثار ضبط شده از گروه جاگ برمینگهام (Birmingham Jug Band) بوده است ، هر چند صحت این قضیه مورد تردید است . خوشبختانه تمامی آهنگ های باقیمانده از جی برد کولمن در مجموعه ای به نام Complete Recorded Works 1927-1930 گردآوری و در سال 1993 توسط شرکت داکیومنت منتشر شده است . در این آلبوم آهنگ هایی از گروه جاگ برمینگهام که احتمال می رود نوازنده سازدهنی در آنها جی برد کولمن باشد نیز گنجانده شده است . همچنین آهنگ My Jelly Blues که در جریان اولین حضور استودیویی وی در سال 1927 به همراه خواننده ای به نام Bertha Ross ضبط شده است در این آلبوم وجود دارد .


معروف ترین آهنگی که وی به شیوه کراس هارپ ضبط کرده است آهنگ Man Trouble Blues می باشد که دو نسخه از آن موجود است : نسخه اول در سال 1927 ضبط شده است و نسخه دوم در سال 1930 (برای شرکت Okeh ) . در نسخه اولیه این آهنگ فقط صدای آواز و سازدهنی جی برد کولمن شنیده می شود (بخشی از نسخه اولیه این آهنگ را می توانید از اینجا دریافت کنید و گوش دهید ) اما نسخه دوم این آهنگ در سال 1930 و در آخرین باری که وی فرصت حضور در استودیو را به دست آورد با همراهی یک نوازنده پیانو اجرا شد . این آهنگ به اعتقاد بسیاری از محققان جزو نخستین نمونه های ناب و اصیل سازدهنی بلوز محسوب می شود چرا که بر خلاف آهنگ های رایج آن زمان نوازنده سازدهنی بیشتر از نت های مکشی (Draw Notes) متعلق به گام بلوز استفاده کرده و تاثیرپذیری ناچیزی از موسیقی فولک اروپایی نشان می دهد . هر دو اجرای ضبط شده از این آهنگ را می توانید در آلبوم های Harmonica Masters (اجرای سال 1927) و Harmonica Blues (اجرای سال 1930) پیدا کنید و گوش دهید . این آهنگ چند سال پیش توسط وید شومن (Wade Schuman) که تخصص ویژه ای در نواختن آهنگ های بلوز قبل از جنگ (Pre-War Blues) دارد ، بازنوازی شد ودر آلبوم فوق العاده ای به نام Bahamut که از آثار گروه Hazmat Modine است منتشر گردید .

جی برد کولمن در طی سالهای بعدی عمرش فرصتی برای حضور در استودیو به دست نیاورد و صرفا به عنوان یک نوازنده خیابانی در ایالت آلاباما روزگار می گذراند . در اواخر دهه 1940 از عرصه موسیقی بلوز ناپدید شد تا این که در نهایت در سال 1950 و در شهر Tuskegee آلاباما به علت ابتلا به بیماری سرطان از دنیا رفت . با این که نوازندگی وی از سطح تکنیکی فوق العاده ای برخوردار نبود ، اما غنای احساسی آثارش و پیشتازی وی در به کار گرفتن موثر پوزیشن دوم برای نواختن آهنگ های بلوز ارزش درخور توجهی به آنها بخشیده است .

10- شایعات برجای مانده در این زمینه حاکی از آن است که مهارت کم نظیر جی برد کولمن در نوازندگی سازدهنی و سرگرم کردن مردم باعث شده بود تا یکی از شاخه های محلی این گروه ضد سیاهپوستان وی را استثنائا در جمع خود بپذیرد! البته در صحت و سندیت این واقعیت تاریخی جای تردید وجود دارد .


ترجمه و پی نوشت ها : دلتا فریک – آذر 1390

مطالب مرتبط با این مقاله :

سازدهنی بلوز (Blues Harp) – قسمت اول

سازدهنی بلوز (Blues Harp) – قسمت دوم